Anglia/ Coraz mniej „wiecznych chemikaliów” w rzekach, ale coraz więcej ich zamienników

Fot. Adobe Stock
Fot. Adobe Stock

W angielskich rzekach obniża się poziom niektórych zakazanych globalnie „wiecznych chemikaliów” (PFAS), jednak coraz częściej pojawiają się ich zamienniki – wynika z raportu brytyjskiej Agencji Ochrony Środowiska (EA).

PFAS (związki per- i polifluoroalkilowe) to grupa tysięcy syntetycznych substancji chemicznych, nazywanych potocznie „wiecznymi chemikaliami” ze względu na niezwykłą trwałość wiązań węgiel-fluor. Są odporne na wysokie temperatury, wodę i tłuszcz, stąd zastosowanie w powłokach nieprzywierających (np. teflon), wodoodpornej odzieży, opakowaniach do żywności, piankach gaśniczych, kosmetykach i farbach. Przedostają się do środowiska (wody, gleby, powietrza), a stamtąd trafiają do łańcucha pokarmowego i wody pitnej. Gromadzą się we krwi oraz narządach (np. wątrobie) i nie są łatwo wydalane przez organizm. Badania wskazują, że mogą zaburzać gospodarkę hormonalną, obniżać odporność, wpływać na poziom cholesterolu oraz zwiększać ryzyko nowotworów.

W ciągu ostatniej dekady stężenie globalnie zakazanych, powiązanych z problemami zdrowotnymi substancji: kwasu perfluorooktanosulfonowego (PFOS) i kwasu perfluorooktanowego (PFOA) w angielskich rzekach spadło odpowiednio o 30 i 29 proc. Jednak ich niedostatecznie zbadane odpowiedniki – na przykład krótkołańcuchowe PFAS i związki fluorotelomerowe – pojawiają się w wodzie coraz częściej. Jednym ze szczególnie rozpowszechnionych krótkołańcuchowych PFAS jest kwas trifluorooctowy (TFA), który może powstawać w wyniku rozkładu pestycydów, czynników chłodniczych i produktów farmaceutycznych w środowisku.

Zarówno PFOS, jak i PFOA rozkładają się w środowisku przez długi czas. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem niedawno uznała PFOA za substancję rakotwórczą dla ludzi, a obie te substancje zostały powiązane między innymi ze zdrowiem reprodukcyjnym i wpływem na rozwój, a także z innymi poważnymi problemami zdrowotnymi.

Konwencja Sztokholmska ONZ w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych ogranicza stosowanie PFOS od 2009 roku, a stosowanie PFOA od 2019 roku. Oba związki były stosowane w powłokach nieprzywierających oraz w procesach przemysłowych i w pianach gaśniczych.

Obecnie UE rozważa wprowadzenie całkowitego zakazu stosowania wszystkich PFAS, aby w przypadku zakazu stosowania konkretnych substancji nie były one po prostu zastępowane innymi.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Warszawa, 01.10.2025. Stoisko z warzywami i owocami, zdjęcie ilustracyjne. PAP/Leszek Szymański

    Ziemniaki dobrze rosną na księżycowej glebie

  • Fot. Adobe Stock

    Naukowcy powiązali przewlekłą samotność ze zwiększeniem ryzyka demencji

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera