Żaby z rodzaju Rhombophryne należą do najbardziej charakterystycznych płazów Madagaskaru. Angielska nazwa „diamond frogs” („żaby diamentowe”) pochodzi od romboidalnego kształtu ich ciała. Niektóre gatunki spędzające większość życia pod leśnym runem mają zaokrąglone kształty, przypominające afrykańskie żaby deszczowe. Są też długonogie gatunki zamieszkujące mchy lub silnie zbudowane gatunki lądowe.

Po opisaniu siedmiu nowych gatunków łączna liczba znanych Rhombophryne zwiększyła się do 27, jednak autorzy badań przypuszczają, że to jeszcze nie wszystkie.

Większość tych żab na pierwszy rzut oka wydaje się brązowa, ale niektóre mają pomarańczowe, czarne lub białe plamy na udach i dolnej części grzbietu, które mogą odstraszać drapieżniki.

Wiedza o miejscu występowania gatunków – a nawet rozpoznanie, że są to odrębne gatunki – ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia bioróżnorodności i jej ochrony. Międzynarodowy zespół naukowców odkrył nowe gatunki łącząc dane ze zbiorów muzealnych, badania terenowe i zaawansowane analizy DNA. Ich poznanie może pomóc przyszłym działaniom na rzecz ochrony szybko zanikających lasów Madagaskaru

„Żaby diamentowe ukrywają swoją różnorodność pod naszymi stopami – powiedział dr Mark D. Scherz, kustosz herpetologii w Duńskim Muzeum Historii Naturalnej i główny autor badania. - Wiele gatunków spędza większość życia pod ściółką liściową, a nawet po wyjściu mogą wyglądać łudząco podobnie”.

Projekt rozpoczął się ponad dwanaście lat temu po tym, jak naukowcy wielokrotnie natknęli się na żaby, które wyraźnie reprezentowały nieopisane gatunki. Ustalenie ich tożsamości okazało się trudne, ponieważ naukowcy nie byli w stanie jednoznacznie dopasować historycznych nazw gatunków do współczesnych linii genetycznych.

„Kiedy rozpoczynałem ten projekt dwanaście lat temu, wiedzieliśmy już, że istnieje kilka gatunków czekających na opisanie, a prawie każda wyprawa na Madagaskar odkrywała kolejny. Niektóre były stosunkowo łatwe do opisania, inne nie - przez niepewność związaną ze starszymi nazwami gatunków. Rozwikłanie tej zagadki zajęło lata” – powiedział Scherz.

Przełom nastąpił dzięki muzeomice – sekwencjonowaniu DNA z historycznych okazów muzealnych. Łącząc dane genetyczne z historycznych kolekcji z nowo zebranym materiałem, a także analizując anatomię zewnętrzną i szkieletową oraz odgłosy żab, naukowcy byli w stanie dopasować historyczne nazwy do prawidłowych linii ewolucyjnych.

„Kolekcje muzealne to o wiele więcej niż archiwa przeszłości – to zasoby naukowe niezbędne dla zrozumienia bioróżnorodności dzisiaj” – powiedziała dr Alice Petzold z Uniwersytetu w Poczdamie, która kierowała pracami muzeomicznymi.

Badanie jest efektem ścisłej współpracy naukowców i instytucji z Madagaskaru i Europy. Pokazuje ono również, jak ściśle powiązane są badania nad bioróżnorodnością i ochroną przyrody. Wiele żab diamentowych zamieszkuje lasy, które są coraz bardziej fragmentaryzowane przez wylesianie, a naukowcy wciąż wiedzą zaskakująco niewiele o biologii tych żab.

„W przypadku wielu gatunków wciąż nie wiemy prawie nic o ich biologii rozrodu, liczebności populacji ani wymaganiach ekologicznych. Bez tej wiedzy ocena ich statusu ochrony i skuteczna ochrona stają się znacznie trudniejsze” – powiedział współautor, dr Andolalao Rakotoarison z Institut d'Enseignement Supérieur de Soavinandriana Itasy na Madagaskarze.

Odkrycia te są już istotne dla planowania ochrony przyrody na Madagaskarze. Podczas warsztatów poświęconych planowaniu obszarów chronionych, które odbyły się w marcu 2026 roku w ramach krajowego programu „Biodiversity 30x30”, kilka nowo opisanych gatunków – w tym Rhombophryne quentini – bezpośrednio przyczyniło się do propozycji wzmocnienia i rozszerzenia obszarów chronionych.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/