Wyniki analizy, obejmującej ponad trzy dekady danych z 204 krajów i terytoriów, opublikował „The Lancet”, a w międzynarodowym zespole autorów znalazł się dr Zbigniew J. Król, prof. UMW z Katedry Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu – poinformowała w piątek uczelnia w komunikacie.

Naukowcy skupieni wokół Global Burden of Disease wykorzystali dane epidemiologiczne i modele statystyczne, aby oszacować rozpowszechnienie oraz obciążenie 12 kategorii zaburzeń psychicznych w latach 1990-2023.

W 2023 roku na świecie występowało około 1,17 mld przypadków zaburzeń psychicznych. To o ponad 95 proc. więcej niż w 1990 roku. Na tak duży wzrost wpływa m.in. to, że w ciągu ponad trzech dekad zwiększyła się liczba mieszkańców świata i zmieniła się struktura wieku populacji.

Naukowcy uwzględnili jednak te czynniki w analizie. Po standaryzacji dotyczącej wieku wzrost nadal pozostawał wyraźny i wynosił ponad 24 proc. Oznacza to, że obserwowanej zmiany nie można tłumaczyć wyłącznie demografią.

„Za szczególnie ważny uważam wynik, który łatwo przeoczyć za liczbą ponad miliarda przypadków: po uwzględnieniu struktury wieku wzrost nadal pozostaje wyraźny. Jeszcze bardziej zwracają uwagę dane dotyczące młodych ludzi. To właśnie w wieku 15–19 lat obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi jest największe. To argument za tym, by pomoc pojawiała się wcześnie, zanim trudności utrwalą się i zaczną wpływać na kolejne etapy życia” - powiedział, cytowany w komunikacie, dr Zbigniew Król, prof. UMW z Katedry Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Global Burden of Disease wykorzystuje m.in. wskaźnik YLD (Years Lived with Disability), czyli lata życia przeżyte z ograniczeniem sprawności związanym ze stanem zdrowia. W uproszczeniu pokazuje on, jak dużo zdrowia tracą ludzie nie dlatego, że umierają przedwcześnie, ale dlatego, że przez długi czas żyją z objawami choroby.

W 2023 roku zaburzenia psychiczne odpowiadały za 17,3 proc. wszystkich YLD na świecie. Tym samym zajęły pierwsze miejsce wśród grup przyczyn tak rozumianej utraty zdrowia.

„Ten wynik pokazuje, że oceniając zdrowie populacji, musimy uwzględniać nie tylko długość życia, lecz także jego jakość i możliwość codziennego funkcjonowania. Dla pacjenta celem opieki jest ograniczenie objawów i odzyskanie sprawnego funkcjonowania. Dla systemu oznacza to potrzebę oceny efektów leczenia, ciągłości wsparcia i dostępności opieki środowiskowej, a nie wyłącznie liczby porad czy hospitalizacji” - powiedział dr Król.

Badacze posługują się również wskaźnikiem DALY, który łączy lata życia przeżyte z ograniczeniem zdrowia z latami utraconymi z powodu przedwczesnej śmierci. W tym wymiarze zaburzenia psychiczne zajmowały piąte miejsce i odpowiadały za 6,1 proc. globalnego obciążenia.

Jednym z najbardziej zwracających uwagę wyników analizy są dane dotyczące wieku. Największe obciążenie zaburzeniami psychicznymi w przeliczeniu na liczbę mieszkańców odnotowano w grupie 15–19 lat.

„Najbardziej niepokoi to, że największe obciążenie przypada na moment wchodzenia w dorosłość. Zaburzenie może zakłócić nie tylko bieżące samopoczucie, ale również edukację i budowanie samodzielności. Pomoc powinna więc zaczynać się wcześniej niż w chwili ciężkiego kryzysu” - podsumował dr Król.

Analiza pokazuje również różnice związane z płcią. Do 14. roku życia obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi było wyższe u chłopców, natomiast od 15. roku życia - u dziewcząt i kobiet. W skali świata największe obciążenie wśród analizowanych zaburzeń wiązało się z zaburzeniami lękowymi, dużą depresją i schizofrenią.

Globalne wyniki nie są prostym opisem sytuacji w Polsce, ale dobrze pokazują skalę problemu, z którym mierzą się także krajowe systemy ochrony zdrowia.

Polska dysponuje kilkoma źródłami danych. Reprezentatywne badanie EZOP II, przeprowadzone przed pandemią w latach 2018–2019, wykazało bieżące zaburzenia u 15,4 proc. badanych w wieku 12–17 lat oraz u 11 proc. dzieci w wieku 7–11 lat. Dane Narodowego Funduszu Zdrowia pokazują natomiast, że w 2023 roku pomoc psychologiczną i psychiatryczną otrzymało ponad 279 tys. młodych osób, wobec około 119 tys. w 2019 roku. (PAP)

Nauka w Polsce

ros/ zan/