Prof. Tomasz Grzyb, dziekan Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu, zwrócił uwagę na skrajnie różne zachowania ludzi, którzy w sobotę znaleźli się na krakowskim Rynku Głównym. Część uciekała, szukała schronienia i osłaniała własnym ciałem dzieci, inni pozostawali na miejscu, filmując dramatyczne wydarzenia.

– Polska jest stosunkowo bezpiecznym krajem. Tego rodzaju sytuacje zdarzają się u nas na tyle rzadko, że nie mamy zautomatyzowanych wzorców reagowania. Dlatego ludzie zachowują się różnie. Część daje się ponieść emocjom, co w tak trudnych okolicznościach jest naturalne – wyjaśnił.

Jak zaznaczył, instynktownie ludzie ratują przede wszystkim dzieci i osoby, za które czują się odpowiedzialni. Osłanianie ich własnym ciałem czy szukanie bezpiecznego schronienia jest reakcją zrozumiałą, a zarazem racjonalną.

Niepokój psychologa budzi natomiast zachowanie świadków, którzy zamiast uciekać, wyciągali telefony i rejestrowali przebieg zamachu, by następnie publikować nagrania w sieci. – Żyjemy w świecie portali społecznościowych i niestety część osób zachowała się odruchowo: natychmiast zaczęła filmować z myślą o umieszczeniu tych materiałów na swoich profilach. Powinniśmy to bardzo mocno przemyśleć jako społeczeństwo – powiedział.

Według prof. Grzyba rozpowszechnianie takich nagrań może mieć konsekwencje wykraczające poza naruszanie prywatności ofiar. Jedną z nich jest inspirowanie kolejnych sprawców przemocy. – Potencjalni naśladowcy żywią się właśnie takim materiałem, chcą, żeby było o nich głośno, żeby ich haniebne czyny były komentowane i wywoływały poruszenie w sieci. Nie powinniśmy dostarczać im takiego paliwa – podkreślił. – Dlatego tak ważne jest również to, w jaki sposób o tych wydarzeniach mówimy – zaznaczył.

Zdaniem profesora tragedia w Krakowie niemal natychmiast stała się przedmiotem politycznych sporów i spekulacji. Zanim ustalono wszystkie okoliczności zamachu, pojawiły się sprzeczne informacje dotyczące poglądów sprawcy. – Takie wydarzenie budzi ogromne emocje i przyciąga uwagę. Przyciąga również tych, którzy próbują ugrać na tragedii coś dla siebie. Chcą zaistnieć, zdobyć zainteresowanie opinii publicznej i wykorzystać sytuację do realizacji swoich celów – ocenił.

Jak dodał, odbiorcy informacji również mają wpływ na to, czy polityczna przepychanka będzie się nasilać. – Od nas zależy, czy damy się wciągnąć w zaklęty krąg wzajemnych oskarżeń i komentarzy, czy raczej zastanowimy się, co możemy zrobić, żeby pomóc ludziom, którzy nie potrafią poradzić sobie z tym, co zobaczyli i przeżyli – powiedział.

Psycholog przestrzegł także przed pochopnym tłumaczeniem zachowania sprawcy chorobą psychiczną. Jak podkreślił, na obecnym etapie nie ma podstaw, by stawiać takie rozpoznania. – Najłatwiej powiedzieć, że sprawca był zaburzony albo chory. Tyle że tego nie wiemy. Takie wyjaśnienie daje nam prostą odpowiedź, ale jednocześnie może zaciemniać obraz – zauważył.

Zaznaczył, że na ustalenie rzeczywistych motywów sprawcy trzeba poczekać. Jego zdaniem najważniejsze jest  teraz powstrzymanie spekulacji, okazanie szacunku ofiarom i ich bliskim oraz docenienie osób, które podczas zamachu ratowały innych.

W jego ocenie należy zastanowić się również nad mechanizmami radykalizacji oraz wpływem narastającej wrogości w debacie publicznej. – Być może powinniśmy zapytać głębiej: co się z nami dzieje, że pozwalamy sobie na język nienawiści wobec drugiego człowieka tylko dlatego, że ma inne poglądy? Że zaczynamy postrzegać go jako obcego, a nawet wroga? – wskazał.

Do strzelaniny na Rynku Głównym w Krakowie doszło w sobotę po godz. 15. Zamaskowany 24-latek wjechał samochodem na płytę Rynku i otworzył ogień do przypadkowych osób. Zginęło sześć osób, a 16 zostało rannych. Sprawca został zatrzymany po wymianie ognia z policjantami.

W niedzielę Prokuratura Krajowa poinformowała o wszczęciu śledztwa dotyczącego przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Postępowanie obejmuje również zabójstwo trzech osób w Ostrowcu Świętokrzyskim – rodziców i siostry zamachowca. Według prokuratury zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że obu zbrodni dokonał ten sam sprawca.(PAP)

mir/ miś/