Raport „Analiza ekonomiczna uniwersytetów publicznych za lata 2021–2025” obejmuje sytuację finansową 21 uniwersytetów klasycznych w Polsce, zrzeszonych w Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich (KRUP). Z danych wynika, że w 2025 roku sześć z tych uczelni zakończyło rok ze stratą netto.

Jednocześnie dodatni wynik niektórych kolejnych uczelni udało się uzyskać jedynie dzięki odsetkom od otrzymanych obligacji. Łączna wartość tych odsetek wyniosła około 220 mln zł, podczas gdy suma wyników finansowych netto wszystkich uczelni osiągnęła poziom blisko 130 mln zł. Oznacza to, że bez tego wsparcia obraz kondycji finansowej sektora byłby wyraźnie słabszy.

„Pogorszenie wyników finansowych nie dotyczy pojedynczych jednostek, lecz występuje w różnym stopniu w wielu uniwersytetach publicznych. Oznacza to, że źródła problemów należy wiązać przede wszystkim z warunkami funkcjonowania całego sektora szkolnictwa wyższego, a nie z indywidualnymi decyzjami zarządczymi poszczególnych uczelni” – czytamy w przesłanej PAP informacji prasowej raportu.

Autorzy oceniają w raporcie realną wartość subwencji przekazywanej uczelniom. Nominalnie łączna wartość subwencji dla 21 uniwersytetów KRUP wyniosła w 2025 roku 10,16 mld zł. Jednak autorzy wyliczają, że nominalny wzrost środków nie musi więc oznaczać proporcjonalnego wzrostu realnych możliwości finansowych uczelni.

W latach 2021–2025 uniwersytety istotnie zwiększyły również nakłady inwestycyjne. W 2025 roku były one nominalnie o 58 proc. wyższe niż w roku 2021. Zmienia się także struktura ich finansowania: rośnie znaczenie subwencji i dotacji celowych, a maleje rola innych źródeł, w tym części środków zewnętrznych. Pokazuje to, że uczelnie nadal inwestują w rozwój infrastruktury, mimo rosnącej presji kosztowej i niepewności finansowej.

Finansowanie bieżącej działalności w dużej mierze odbywa się w ramach środków pozyskanych z subwencji. Udział przychodów uzyskanych w formie subwencji do ogółu przychodów stanowi ok. 75 proc. Dla porównania przychody uzyskiwane z tytułu opłat za usługi edukacyjne stanowią ok. 5 proc. przychodów.

W raporcie zwrócono również uwagę, że między rokiem 2003 a 2025 radykalnie obniżyła się zdolność uczelni zrzeszonych w KRUP do wykorzystania potencjału kadrowego i infrastrukturalnego na poziomie kształcenia niestacjonarnego. W informacji prasowej czytamy, że w ostatnich 2 dekadach wszystkie uczelnie KRUP obniżyły skalę działalności w procesie kształcenia na studiach niestacjonarnych, przy jednoczesnym inwestowaniu zarówno w potencjał, jak i infrastrukturę dydaktyczną.

Raport, zdaniem autorów, potwierdza, że polskie uniwersytety pozostają instytucjami odpowiedzialnie zarządzanymi i zdolnymi do realizacji swoich ustawowych zadań. Jednocześnie wskazuje, że „utrzymanie wysokiej jakości kształcenia i badań naukowych będzie wymagało stworzenia bardziej przewidywalnych i adekwatnych mechanizmów finansowania, odpowiadających rzeczywistym kosztom funkcjonowania współczesnych uczelni”.

W 2025 roku w 21 uczelniach zrzeszonych w KRUP zatrudnionych było łącznie ok. 59 tys. pracowników, w tym niemal 33 tys. nauczycieli akademickich i 26 tys. pracowników niebędących nauczycielami. Oznacza to wzrost zatrudnienia o 966 etatów względem roku poprzedniego. W 2025 roku wynagrodzenia wraz z obowiązkowymi narzutami stanowiły aż 76 procent kosztów rodzajowych badanych uczelni.

Autorzy opracowania zwracają uwagę na niewystarczający poziom wynagrodzeń i stypendiów dla młodej kadry oraz doktorantów w relacji do realiów rynkowych. Według Uniwersyteckiej Komisji Finansowej KRUP raport ma charakter diagnostyczny i powinien stanowić podstawę do dyskusji nad zmianą mechanizmów finansowania szkolnictwa wyższego w Polsce.

Raport przygotowali: Paweł Antonowicz, Zbigniew Bukowski, Marzena Wojtaszko i Dominika Wendt z Uniwersyteckiej Komisji Finansowej afiliowanej przy KRUP. (PAP)

lt/ zan/