Stworzono zwierzęcą komórkę z prawie całym genomem glonu

Fot. Adobe Stock
Fot. Adobe Stock

Biotechnolodzy połączyli DNA glonu z chromosomami ssaków, tworząc komórki, które nazwali „planimal”. Z takim genomem utrzymały się one przez ponad 150 pokoleń.

Jak przypominają naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego, większość DNA danego organizmu jest odziedziczona po jednym lub obojgu rodzicach. Ponieważ geny przechodzą z pokolenia na pokolenie, taki sposób przekazywania materiału genetycznego nazywa się dziedziczeniem pionowym.

Jednak organizmy mogą też pozyskiwać DNA od innych organizmów tego samego lub nawet innego gatunku, niezależnie od typowego rozmnażania płciowego czy bezpłciowego. Proces ten nosi nazwę poziomego transferu genów.

Na przykład bakterie mogą pobierać ze środowiska DNA uwolnione z innych martwych komórek bakteryjnych. Mogą również tworzyć połączenia z innymi komórkami, przez które wymieniają materiał genetyczny. W taki sposób m.in. rozprzestrzeniają się geny oporności na antybiotyki.

Poziome przekazywanie genów zachodzić może także w bardziej złożonych, zawierających jądra komórkach eukariotycznych (czyli m.in. zwierząt i roślin). Tak dzieje się np. przy pobieraniu DNA ze środowiska lub w wyniku zakażeń wirusowych.

Jednak przypadki transferu materiału genetycznego na skalę całego genomu między odległymi ewolucyjnie organizmami eukariotycznymi są wyjątkowo słabo dokumentowane.

Naukowcy zwracają jednak uwagę, że ponad 1,5 mld lat temu pradawna komórka eukariotyczna pochłonęła sinicę – zdolną do fotosyntezy bakterię. Z czasem pochłonięta sinica przekształciła się w chloroplasty – struktury, w których zachodzi pozwalająca wykorzystywać energię światła fotosynteza.

Ponadto w trakcie tego ewolucyjnego procesu wiele genów pochłoniętej sinicy zostało przeniesionych do genomu jądrowego komórki gospodarza, dzięki czemu oba organizmy utworzyły zintegrowany biologiczny system. To pradawne wydarzenie dało początek przodkom współczesnych krasnorostów, zielenic i roślin.

Pokazuje więc ono m.in., jak transfer materiału genetycznego między gatunkami może prowadzić do powstawania zupełnie nowych komórkowych funkcji.

Aby lepiej zrozumieć słabo jeszcze poznany proces poziomego przekazywania genów w komórkach eukariotycznych, naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego z badaczami z innych japońskich i australijskich ośrodków naukowych stworzyli komórkę nazwaną „planimal”. Była to komórka ssacza zawierająca DNA glonu.

– Chcieliśmy zrozumieć, czy ogromną przepaść ewolucyjną dzielącą glony i zwierzęta mogą pokonać całe chromosomy oraz czy komórki zwierzęce są w stanie trwale utrzymywać tego rodzaju obcy materiał genetyczny i przekazywać go komórkom potomnym – tłumaczy prof. Sachihiro Matsunaga z Laboratorium Biologii Zintegrowanej Uniwersytetu Tokijskiego, główny autor badania przedstawionego w magazynie „Nature Communications”.

– Zamierzaliśmy również dowiedzieć się, w jaki sposób komórki zwierzęce radzą sobie z DNA pochodzącym od tak odmiennego organizmu bez utraty zdolności do przeżycia i dalszych podziałów. Pytania te mają fundamentalne znaczenie dla zrozumienia, w jaki sposób materiał genetyczny może być przenoszony między gatunkami i przyczyniać się do ewolucji – dodaje.

Zainspirowani powstaniem chloroplastów, eksperci łączyli komórki fotosyntetyzujących glonów z komórkami ssaków pochodzącymi od chomika lub doprowadzali do pochłonięcia glonów przez ssacze komórki. Jak się okazało, fuzja komórek znacznie skuteczniej prowadziła do powstania stabilnych komórek hybrydowych, niż pochłanianie glonów.

Z pomocą technik mikroskopowych i analiz genetycznych naukowcy sprawdzili, w jaki sposób komórki gospodarza radziły sobie z DNA glonów przez kolejne pokolenia.

W jednej z linii komórkowych pochodzących od chomika zachowało się około 16,3 mln par zasad jądrowego DNA glonów, w tym całe chromosomy oraz fragmenty pochodzące ze wszystkich 20 chromosomów glonów.

Ponadto DNA glonów pozostawało wykrywalne przez 155 pokoleń komórek, a znaczna jego część utrzymywała się przez 95 pokoleń nawet bez użycia selekcji antybiotykowej – metody wykorzystywanej do wyodrębniania komórek zmodyfikowanych genetycznie i uzyskiwania stabilnych linii komórkowych.

– Rośliny i zwierzęta nie mogą się wspólnie rozmnażać, dlatego ich chromosomy nigdy nie łączą się w wyniku krzyżowania. Nam jednak udało się stworzyć chromosomy hybrydowe zawierające materiał genetyczny zarówno glonu, jak i ssaka oraz wykazać, że taki materiał może być stabilnie przekazywany komórkom potomnym podczas kolejnych komórkowych podziałów – podkreśla prof. Matsunaga.

– Co niezwykłe, nasze komórki typu planimal zachowały niemal cały genom glonu przez wiele pokoleń. Pokazuje to, że nawet potężną przepaść ewolucyjną między roślinami i zwierzętami można pokonać na poziomie chromosomów, bez udziału rozmnażania – tłumaczy.

Większość przeniesionych genów glonów pozostawała przy tym nieaktywna, a obce DNA ulegało zmianom związanym z wyciszaniem aktywności genów.

Kiedy zespół powtórzył eksperyment z wykorzystaniem komórek chomika pozbawionych enzymu uczestniczącego we wprowadzaniu takich zmian, powstało mniej stabilnych kolonii komórek hybrydowych, a uzyskane komórki zachowywały mniejsze ilości DNA glonów.

Według naukowców wyniki te sugerują, że epigenetyczne mechanizmy kontrolujące aktywność genów pomagają komórkom ssaków tolerować duże ilości obcego materiału genetycznego, jednocześnie utrzymując większość przeniesionych genów w stanie nieaktywnym.

Choć aż 96 proc. kodujących białka genów glonu było nieaktywnych, badacze chcą ustalić, czy wybrane geny można ponownie aktywować.

– Naszym kolejnym wyzwaniem będzie selektywne aktywowanie potrzebnych nam genów i sprawienie, aby działały w zwierzęcych komórkach – mówi prof. Matsunaga.

– Wykorzystywany przez nas krasnorost ma wyjątkowo zwarty genom zawierający geny odpowiedzialne za funkcje metaboliczne, których komórki zwierzęce nie posiadają. Naszym ostatecznym celem jest uruchomienie tych szlaków metabolicznych i nadanie komórkom zwierzęcym niektórych wyjątkowych zdolności roślin i glonów. Wyobraźmy sobie komórki zwierzęce, które mogłyby przez długi czas prowadzić fotosyntezę, wytwarzając tlen i wykorzystując dwutlenek węgla do produkcji użytecznych związków organicznych – wyjaśnia.

Marek Matacz (PAP)

mat/ bar/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. Adobe Stock

    Nowe podejście do rezonansu magnetycznego może wcześniej wykryć stłuszczenie wątroby

  • Fot. Adobe Stock

    Mikrobiom długowieczności

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera