Wobec wzrostu liczby ludności na świecie i narastającego kryzysu klimatycznego Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) rekomenduje wykorzystanie owadów jako alternatywnych źródeł białka w pożywieniu. Choć owady są już składnikiem diety milionów ludzi na świecie, a ponad 1,6 tys. gatunków owadów uznaje się za jadalne, to społeczeństwa zachodnie nadal zachowują dużą rezerwę wobec entomofagii, czyli jedzenia owadów. Taka tendencja może mieć podłoże kulturowe, ale jej dokładna przyczyna była dotąd nieznana.

Zespół z hiszpańskiego Instytutu Biologii Ewolucyjnej (IBE), złożonego z ekspertów Hiszpańskiej Narodowej Rady Badań Naukowych (CSIC) oraz barcelońskiego Uniwersytetu Pompeu Fabra (UPF), wykorzystał analizy genomowe, aby odtworzyć historię spożycia owadów na przestrzeni tysięcy lat. Wyniki opublikowano w piśmie „Science Advances” (DOI: 10.1126/sciadv.aec6939).

Naukowcy przeanalizowali 745 próbek kamienia nazębnego pochodzącego od ludzi sprzed nawet 33 tys. lat. Kamień nazębny zachowuje ślady DNA gatunków, które są regularnym źródłem pożywienia. Badacze przeanalizowali również ludzkie geny zaangażowane w trawienie chityny, składnika pancerza owadów.

Jak pokazały analizy hiszpańskich naukowców, w Europie, Azji Środkowej i Wschodniej owady jadano sporadycznie i przypadkowo, natomiast częściej żywili się nimi mieszkańcy regionów tropikalnych oraz populacja neandertalczyków.

„Niewielka obecność owadów w diecie mieszkańców północnej Eurazji sugeruje, że brak entomofagii nie wynika wyłącznie z czynników kulturowych, ale także z długiej historii ekologicznej i ewolucyjnej” — powiedział dr Pablo Librado, główny badacz w IBE i lider projektu, cytowany w prasowym komunikacie.

Więcej DNA owadów w kamieniu nazębnym zidentyfikowano wśród neandertalczyków. Poziomy te były porównywalne z poziomami obserwowanymi u szympansów, które wykorzystują owady jako uzupełnienie diety na sawannie, szczególnie w okresach suszy.

Najliczniejsze pozostałości DNA w kamieniu nazębnym neandertalczyków reprezentują muchówki (Diptera), czyli grupę owadów obejmującą muchy i komary, przy czym najliczniejsze były ślady komarów. Badacze przypuszczają, że neandertalczycy spożywali tusze upolowanych zwierząt, które przechowywano w stawach i na terenach podmokłych, gdzie komary składają jaja.

Zespół przeanalizował także geny związane z trawieniem chityny z egzoszkieletów owadów. Okazało się, że w przypadku neandertalczyków ułatwiały one trawienie owadów. Podobną cechę zaobserwowano również u jedynego przebadanego przedstawiciela denisowian. Warianty genetyczne sprzyjające trawieniu zidentyfikowano także u populacji zamieszkujących obszary tropikalne, zarówno w próbkach dawnych, jak i współczesnych.

Wraz z migracją populacji na wyższe szerokości geograficzne ekspresja enzymów trawiennych stopniowo malała. Ta zależna od szerokości geograficznej zmienność genetyczna, utrzymująca się od co najmniej 9 tys. lat, odzwierciedla porzucenie entomofagii przez populacje europejskie. (PAP)

ekr/ zan/