Pierwsze czytanie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z wynikami ewaluacji jakości działalności naukowej za lata 2022-2025 odbyło się w czwartek, podczas połączonego posiedzenia sejmowych komisji deregulacji - oraz edukacji i nauki.

Uczelnie i instytuty badawcze otrzymują za swoją pracę oceny – nazywane kategoriami naukowymi. Od przyznanej kategorii zależą uprawnienia jednostki. Im słabsza jednostka, tym mniej ma uprawnień. Obecnie trwają prace nad drugą ewaluacją za lata 2022-2025, która rozpoczęła się z początkiem 2026 r.

Obecnie zasady są surowe: jeśli placówka dostanie słabą ocenę (kategorię B lub C), traci uprawnienia, np. do nadawania stopni doktora. Choć na razie nie da się przewidzieć wyników ewaluacji, resort nauki postanowił uprzedzić problem i zabezpieczyć interesy doktorantów na wypadek utraty uprawnień ich jednostki - czytamy w „ocenie skutków regulacji”, towarzyszącej projektowi.

Nowe przepisy zakładają, że jeśli ktoś już zaczął proces uzyskiwania doktoratu w placówce z wysoką oceną - która potem dostanie trochę słabszą ocenę (kategorię B) - to, dzięki nowym przepisom, może dokończyć doktorat w tym samym miejscu. Placówka nie musi odsyłać swojego studenta do innej jednostki. Placówka z oceną B nie może jednak przyjmować nowych osób na doktorat w tej konkretnej dziedzinie.

Rozwiązanie jest tymczasowe. Jeśli przy następnej ocenie (za lata 2026–2029) placówka się poprawi i dostanie lepszą kategorię, wszystkie jej uprawnienia wrócą do normy. Jeśli jednak znów wypadnie słabo, ostatecznie straci prawo do nadawania doktoratów.

Jeżeli placówka ostatecznie straci uprawnienia i jej student będzie musiał dokończyć doktorat gdzie indziej - to jednostka, w której zaczynał, musi zapłacić za jego egzaminy i procedury w nowym miejscu.

Podobne tymczasowe rozwiązanie wprowadzono po poprzedniej, pierwszej ewaluacji. Skorzystało z niej wtedy sześć szkół doktorskich, których kategoria spadła.

Przedstawiciele PiS złożyli wniosek o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu. Komisje jednak odrzuciły ten wniosek. Poseł Łukasz Schreiber (PiS) argumentował, że potrzeba chronienia doktorantów jest dla nich jasna, ale kwestionuje sposób, w jaki rząd to robi – osłabiając standard jakościowy. Zdaniem Schreibera powinno być natomiast zapewnione sprawne przenoszenie postępowań, monitoring jakości i uczciwe finansowanie. Jego zdaniem system ewaluacji jednostek naukowych wymaga większych zmian.

Wiceminister nauki Karolina Zioło-Pużuk przyznała: – System ewaluacji jest systemem złym, po wielokroć, w który wpisane jest wiele nieprawidłowości.

Wśród nieprawidłowości wymieniła choćby sposób oceny czasopism naukowych. Zioło-Pużuk przypomniała, że system ten umożliwiał ministrowi, bez zasięgania opinii ekspertów, przyznawanie punktów czasopismom naukowym. - Dlatego w najbliższym czasie przedstawimy nowy system ewaluacji - zapowiedziała. Dodała, że system zbudowany będzie na lepszych zasadach i wzorowany na systemach z państw Europy Zachodniej. Celem systemu ewaluacji, który przygotowuje resort nauki, jest moderowanie takich działań naukowych, które pozwolą realnie podnieść jakość jednostek naukowych. (PAP)

Nauka w Polsce

lt/ zan/