Encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna (ENN) to uszkodzenie mózgu spowodowane niedotlenieniem i upośledzeniem dopływu krwi do mózgu.

ENN jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów noworodków, a przeżycie z uszkodzeniem mózgu może prowadzić do długotrwałych następstw, takich jak mózgowe porażenie dziecięce, padaczka lub upośledzenie umysłowe.

Obecnie w takich przypadkach stosuje się hipotermię terapeutyczną, obniżając temperaturę ciała noworodków do 33–34 st. C. W przyszłości leczenie to może być uzupełnione donosową terapią mlekiem matki.

Od grudnia 2024 do lutego 2025 na Uniwersytecie Semmelweisa w Budapeszcie (Węgry) dziesięć noworodków z niedotlenieniowo-niedokrwiennym uszkodzeniem mózgu leczono mlekiem matki podawanym donosowo (https://www.nature.com/articles/s41390-026-04847-2). Świeże mleko matki zawiera składniki takie jak komórki macierzyste i czynniki neurotroficzne, które wspomagają regenerację układu nerwowego. Podawane donosowo, a nie doustnie, składniki te mogą skuteczniej docierać do ośrodkowego układu nerwowego.

Dr Unoke Meder, adiunktka w Katedrze Pediatrii Uniwersytetu Semmelweisa, oraz dr Eszter Tarjanyi, rezydentka pediatrii w tej samej klinice, zbadały, czy ten rodzaj terapii mlekiem matki może być bezpiecznie stosowany zarówno w warunkach klinicznych, jak i kontrolowanych warunkach domowych.

W badaniu wzięły udział noworodki z umiarkowanym lub ciężkim niedotlenieniowo-niedokrwiennym uszkodzeniem mózgu, u których standardowo stosowano hipotermię terapeutyczną. Świeżo odciągnięte mleko matki podawano do nozdrzy pod nadzorem klinicznym w ciągu 48 godzin po urodzeniu. Terapię kontynuowano przez 28 dni z udziałem odpowiednio przeszkolonych rodziców, a stan niemowląt był stale monitorowany.

Badania wykazały, że donosowa terapia mlekiem matki jest bezpieczna; nie powodowała żadnych powikłań oddechowych, krążeniowych ani neurologicznych u badanych noworodków.

Jednym z największych wyzwań nie były kwestie medyczne, ale logistyczne i psychologiczne. „Transport mleka matki i organizacja opieki były jednymi z najtrudniejszych zadań. Zdarzało się, że musiałam jechać na farmę w pobliżu Cegled (miasta położonego 80 kilometrów od Budapesztu), aby je odebrać, do miejsca, do którego nawet taksówkarze odmawiali dojazdu, ponieważ nie było tam odpowiedniej drogi” – powiedziała dr Unoke Meder. Kluczowe było również wsparcie matek, które doświadczyły traumy: zainicjowanie i utrzymanie odciągania mleka wymagało znacznej pomocy.

Według dr Tarjanyi zaangażowanie rodziców ostatecznie okazało się łatwiejsze niż oczekiwano. „Dla wielu rodziców bardzo ważne było, aby mogli coś zrobić dla swojego dziecka w tak trudnej sytuacji” - wskazała. Nauka podawania mleka matki również nie stanowiła poważnej przeszkody. „Kiedy zrozumieli, jak podawać mleko i że nie powoduje ono bólu u dziecka, mogli z pewnością stosować tę procedurę” – dodała dr Méder.

Autorki podkreśliły, że ich badania koncentrowały się wyłącznie na bezpieczeństwie metody podawania; skuteczność tej formy terapii mlekiem matki wymaga potwierdzenia w dalszych badaniach. Do tej pory temat był badany w eksperymentach na zwierzętach oraz w badaniach przeprowadzonych w Niemczech i Kanadzie z udziałem wcześniaków, u których wystąpił krwotok śródmózgowy. Badania te sugerowały korzystny wpływ donosowego podawania mleka matki na układ nerwowy. Jeśli dalsze, zakrojone na szeroką skalę, kontrolowane badania również przyniosą pozytywne rezultaty, procedura ta może stać się terapią, a nawet prostą i niedrogą alternatywą w krajach rozwijających się (gdzie terapia schładzająca nie zawsze jest dostępna) w leczeniu urazów mózgu u noworodków. Niektóre kraje już wyraziły zainteresowanie metodą.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/