Nauka dla Społeczeństwa

25.02.2024
PL EN
25.09.2023 aktualizacja 25.09.2023

Rekonstrukcja neandertalczyka w Uniwersyteckim Centrum Przyrodniczym

fot. Wojciech Pszczółka (UCP UwB). fot. Wojciech Pszczółka (UCP UwB).

Na wystawie antropologicznej „Śladami naszych przodków” w Uniwersyteckim Centrum Przyrodniczym UwB pojawił się nowy eksponat – to naturalnych rozmiarów neandertalczyk (Homo neanderthalensis).

"Rekonstrukcję modelu hominida wykonała firma Kamyk z Ostrowca Świętokrzyskiego, na podstawie odlewu czaszki neandertalczyka (ok. 40-letniego mężczyzny, żyjącego ok. 60 000 lat temu) odkrytej wraz z niemal kompletnym szkieletem postkranialnym przez A. i J. Bouyssomie oraz J. Bonnevala w 1908 roku w jaskini La Chapelle-aux Saints (Francja)" – opowiada dr Anna Matwiejuk, dyrektor Uniwersyteckiego Centrum Przyrodniczego im. Profesora Andrzeja Myrchy, cytowana w informacji prasowej przesłanej serwisowi Nauka w Polsce.

Każdy szczegół rekonstrukcji na etapie prototypu był konsultowany ze specjalistami (antropologami) z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po wykonaniu prototypu w materiałach plastycznych, powstała forma silikonowa, w której później odlany został model.

"W silikonową skórę zostały implantowane włosy, jeden po drugim. Osoby spostrzegawcze z pewnością zauważą, że nasz neandertalczyk ma włosy nawet w nosie! Zmarszczki wokół oczu odwzorowują zmarszczki Brada Pitta. Na rękach widać nabrzmiałe żyły, a dłonie zostały odlane z formy pobranej z rąk współczesnego mechanika samochodowego, który nie boi się pracy nawet w mroźne dni. Ubiór wykonany został ze skóry jelenia szlachetnego oraz dzika, a buty z futra sarny" – wymienia Piotr Menducki, właściciel firmy Kamyk, absolwent Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Budowała ciała neandertalczyków była krępa, osiągali wzrost około 160 cm. Budowa ciała stanowiła ewolucyjną adaptację do zimnych i suchych środowisk. Charakterystyczne były silnie rozwinięte wały nadoczodołowe i szeroki, duży nos, większa głowa bez wystającej brody.

Neandertalczycy żyli w okresie między ok. 400 000 a ok. 24 500 lat temu, czyli podczas ostatniej epoki lodowcowej. Zamieszkiwali większość Europy, a także Bliski Wschód, Azję Zachodnią i Azję Wschodnią – co dokumentują odkrycia w jaskini Denisowa w Górach Ałtaj na Syberii - przypomniano w informacji prasowej z Uniwersytetu w Białymstoku.

"Również na terenie Polski żyli neandertalczycy. Większość znanych w Polsce stanowisk związanych z neandertalczykami pochodzi z Jury Krakowsko-Częstochowskiej i województwa dolnośląskiego. Najstarsze szczątki człowieka neandertalskiego rozpoznane na terenie Polski do tej pory pochodzą z Jaskini Ciemnej i mają ok. 115 000 lat. Na świecie zaś zostały znalezione w jaskini Sima de los Huesos w Hiszpanii. Reprezentują one wczesnych neandertalczyków, tak zwanych pre-neandertali, którzy zamieszkiwali Ziemię od 430 000 lat. Około 40 000 lat temu populacje Homo neanderthalensis zaczynają drastycznie maleć. W 2006 toku naukowcy opublikowali artykuł w 'Nature', w którym opisują odkrycie szczątków sprzed 24 000 lat - były to najprawdopodobniej jedne z ostatnich osobników tego gatunku" - przypomina dr Anna Matwiejuk.

"Neandertalczycy fascynują nas, m.in. dlatego, że trudno nam sobie wyobrazić sytuację, gdy na Ziemi obok Homo sapiens żyje inny gatunek człowieka Homo. Nasz gatunek przez znaczną część swojej historii koegzystował z innymi gatunkami hominidów" - dodaje.

Razem z Homo sapiens na Ziemi żyło kilku innych przedstawicieli rodzaju Homo, w Europie i Azji neandertalczyk Homo neanderthalensis, w Azji denisowianin – człowiek z jaskini Denisowa, "hobbit" – człowiek karłowaty Homo floresiensis na wyspie Flores w Indonezji, człowiek wyprostowany Homo erectus w Indonezji, Homo luzonensis na wyspie Luzon na Filipinach, a w Afryce południowej Homo naledi.

Neandertalczycy byli wytrawnymi wojownikami, zajmującymi się myślistwem i zbieractwem. Włóczniami polowali m.in. na jelenie, łosie, nosorożce i mamuty. Nieustannie podążali za stadami wędrujących zwierząt, prowadzili koczowniczy tryb życia. Potrafili rozniecać ogień, mieli własną technologię wytwarzania kamiennych narzędzi.

"Dziś wiemy, że neandertalczycy byli inteligentni i wrażliwi, zdolni do planowania i współczucia. Opiekowali się osobami schorowanymi i starszymi. Odnaleziono bowiem znaleziska szkieletów osobników starszych i z zagojonymi złamaniami. Neandertalczycy ciała zmarłych osób układali na boku, z podkurczonymi nogami 'jak do snu'. Historia neandertalczyków jest ciągle odkrywana na nowo i po dzień dzisiejszy budzi wiele emocji nie tylko wśród naukowców" – dodaje dr Anna Matwiejuk. - "Dzięki rekonstrukcji modelu neandertalczyka Homo neanderthalensis w Uniwersyteckim Centrum Przyrodniczym można teraz jeszcze dokładniej prześledzić ewolucję człowiekowatych".

Wystawę stałą "Śladami naszych przodków" można oglądać w Uniwersyteckim Centrum Przyrodniczym im. Profesora Andrzeja Myrchy przy ul. Ciołkowskiego od czerwca. Poświęcona jest ewolucji człowieka. Głównym elementem ekspozycji jest mural przedstawiający jedenaście scenek z życia przodków i wymarłych krewnych człowieka. Mural uzupełniają repliki czaszek jedenastu hominidów, w tym słynnej czaszki Pani Ples i człowieka z Cro-Magnon (jednego z pierwszych kopalnych przedstawicieli Homo sapiens, którego szczątki odkryto w Europie), popiersia wybranych gatunków oraz opisy poszczególnych gatunków. UCP można zwiedzać od poniedziałku do czwartku w godzinach 9.00 - 15.00 oraz w piątki od 9.00 do 14.00.

Nauka w Polsce

lt/ zan/

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

Copyright © Fundacja PAP 2024