Stany Zjednoczone po 26 latach utraciły status kraju, w którym wyeliminowano odrę. Jak wyjaśniła PAP wirusolog prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, ma to związek ze spadkiem poziomu wyszczepialności. Ekspertka przypomniała, że odra może prowadzić do długotrwałego osłabienia odporności.
Przed wprowadzeniem szczepień, w latach 60. XX wieku, na odrę co roku chorowało około 30 mln ludzi na świecie, a około 2,6 mln umierało. Dzięki wprowadzeniu i wieloletniej kontynuacji szczepień m.in. w USA odra była uznawana za chorobę wyeliminowaną.
Jednak od 2024 r., odra znów zaczęła się rozprzestrzeniać w Ameryce Północnej.
Według agencji Associated Press powrót odry w USA, a wcześniej także w Kanadzie, można postrzegać jako początek ery, w której choroby przeszłości stały się śmiertelnym problemem współczesnego świata.
Jak wyjaśniła w rozmowie z PAP prof. Szuster-Ciesielska z Katedry Wirusologii i Immunologii UMCS w Lublinie, spadek poziomu wyszczepialności w USA doprowadził do wzrostu liczby osób podatnych na zakażenie wirusem odry, które nie mają chroniących przed nim przeciwciał.
– A jeśli wirus do takiej społeczności trafi, to rozprzestrzenia się bardzo szybko, ponieważ odra jest najbardziej zakaźną chorobą infekcyjną przenoszoną drogą powietrzną – podkreśliła Szuster-Ciesielska i dodała, że ze względu na wysokie tempo szerzenia się odry, próg koniecznej do wyeliminowania choroby wyszczepialności jest postawiony bardzo wysoko i wynosi 95 proc.
Ekspert zaznaczyła, że jedna osoba chora może zakazić od 16 do 18 zdrowych, dlatego, jeśli wirus trafi np. do populacji ze 100 osobami niewyszczepionymi, prawie wszystkie zachorują.
Według danych cytowanych we wtorek przez Associated Press, w USA odsetek szczepionych na odrę dzieci spada. W roku szkolnym 2025–2026, wymagane szczepionki MMR na odrę otrzymało 92,4 proc. dzieci w wieku przedszkolnym, a w 2024 wyniósł on 92,5 proc. W roku szkolnym 2019–2020 wynosił zaś 95,2 proc.
Jak przyznała prof. Szuster-Ciesielska, w Polsce także co jakiś czas pojawiają się ogniska zachorowań na odrę, co wynika - jej zdaniem - z obserwowanego od 2017 roku systematycznego spadku wyszczepialności.
– Zwłaszcza jeśli chodzi o podanie drugiej dawki szczepionki, co jest konieczne, żeby uzyskać pełną odporność – zauważyła ekspert.
Według danych opublikowanych w listopadzie 2026 roku przez unijną agencję Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) spośród 2068 osób chorych na odrę (88,9 proc. wszystkich przypadków), co do których znany był status szczepienia, 1484 (71,8 proc.) było niezaszczepionych, a 346 (16,7 proc.) otrzymało jedynie jedną dawkę szczepionki przeciwko odrze.
W ostatnich latach odra powraca w wielu krajach. W 2024 roku na świecie zgłoszono 359 590 przypadków zachorowań – najwięcej od 2019 roku.
W Europie, według danych WHO, zgłoszono w tym czasie 127 350 przypadków odry, dwukrotnie więcej niż w 2023 roku i najwięcej od 1997 roku. Dzieci poniżej 5 roku życia stanowiły ponad 40 proc. zgłoszonych przypadków
Jak jednak wynika z danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB oraz Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) w Polsce dane o zachorowaniach nie są jeszcze niepokojące.
Do listopada br. zgłoszono w Polsce 33 przypadki zachorowań na odrę, a do 15 listopada ub. roku -71. W 2024 roku zanotowano 272 przypadki.
W Polsce szczepienia przeciwko odrze są obowiązkowe i bezpłatne. Jak zaznaczyła prof. Szuster-Ciesielska, stosuje się szczepionkę trójwalentną MMR albo Priorix, na odrę, świnkę i różyczkę.
Zgodnie z kalendarzem szczepień dzieci i młodzieży na 2026 rok, pierwszą dawką szczepi się maluchy w wieku trzynastu-czternastu miesięcy, a drugą, dzieci w wieku sześciu lat.
Jak wyjaśniła ekspertka, nie można szczepić wcześniej niż kilkanaście miesięcy po porodzie, ponieważ dziecko otrzymuje wraz z krwią matki przeciwciała przeciwodrowe.
– Gdyby podać tę szczepionkę zawierającą żywego, osłabionego wirusa, zaraz po narodzinach, zostałby on zneutralizowany przez przeciwciała matczyne – dodała wirusolog.
Według raportu „Szczepienia ochronne w Polsce w 2025 roku” stan zaszczepień dzieci w 2025 roku, w 10 województwach wynosił powyżej 90 proc., a w województwie kujawsko-pomorskim sięgnął nawet 97,3 proc. Najniższy odsetek szczepień na odrę zanotowano w województwie podlaskim – 86 proc.
Prof. Szuster-Ciesielska podkreśliła, że nie powinno się bagatelizować występowania odry, bo jest to choroba niebezpieczna, zwłaszcza ze względu na jej liczne, możliwe komplikacje: zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli i zapalenie ucha wewnętrznego.
Jedna osoba na tysiąc, które zachorują, będzie także zdaniem ekspertki przechodziła zapalenie mózgu i opon mózgowych. Także u jednego na tysiąc chorych, po upływie od 4 do 17 lat, może rozwinąć się śmiertelne, podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE).
Jak podkreśliła Szuster-Ciesielska, odra powoduje także osłabienie odporności komórkowej i dziecko, które zapadnie na tę chorobę, traci od kilkunastu do kilkudziesięciu procent komórek pamiętających wcześniejsze zachorowania.
– Można powiedzieć, że odra resetuje nasz układ odpornościowy i ten reset trwa nawet kilka lat, a w tym czasie dziecko jest bardzo wrażliwe na wszelkiego rodzaju infekcje – oceniła ekspertka.
Wirus odry jest jednym z najbardziej zaraźliwych oraz najłatwiej przenoszących się wirusów, jakie znamy. Jak czytamy na stronie pzh.gov.pl, może się on przenosić m.in. drogą kropelkową, razem z wydzieliną z dróg oddechowych, podczas kaszlu, wydmuchiwania nosa i mówienia.
Objawy odry zazwyczaj zaczynają się od wysokiej gorączki, kaszlu, kataru i czerwonych, łzawiących oczu. Kilka dni później pojawiają się drobne białe plamki na wewnętrznej stronie policzka, a następnie, około trzeciego do piątego dnia choroby, pojawia się charakterystyczna wysypka w postaci czerwonych plam. Można je zaobserwować od linii włosów na twarzy, szyi, tułowiu, a następnie docierają do dłoni i stóp.
Jeden chory zaraża średnio od 12 do 18 osób wrażliwych, czyli tych, które na odrę nie chorowały lub nie zostały zaszczepione.
Ryzyko zachorowania na odrę osoby nieuodpornionej po kontakcie z chorym na odrę wynosi 90-95 proc.
Chory jest zaraźliwy dla otoczenia od 1 do 2 dni przed wystąpieniem pierwszych objawów i ok. 4 dni przed wystąpieniem charakterystycznej wysypki odrowej do około 4. dnia utrzymywania się wysypki.
Anna Gwozdowska (PAP)
agw/ bst/ mhr/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.