Łucja Samorajczyk: złapać historię małych wsi, zanim odejdzie w niepamięć

Na zdjęciu Łucja Samorajczyk. Fot. materiały prasowe
Na zdjęciu Łucja Samorajczyk. Fot. materiały prasowe

Opisywanie historii małych wsi kurpiowskich wzięła sobie za zadanie Łucja Samorajczyk. Dzięki jej zaangażowaniu przeprowadzono rozmowy z setkami mieszkańców, a w pierwszych miejscowościach stanęły Etnotablice informujące o tradycjach, przeszłości oraz dawnym układzie tych wsi.

Łucja Samorajczyk, studentka etnologii na Uniwersytecie Warszawskim, jest finalistką konkursu Popularyzator Nauki w kategorii Animator.

W ramach jej inicjatywy „Czy rozpoznasz swoją wieś?” studenci oraz absolwenci przeprowadzili badania terenowe w dziesięciu najmniejszych miejscowościach w gminie Łyse na Kurpiach.

- Zależało mi na tym, żeby wybrać miejscowości najmniejsze. Takie, o których po przeglądzie literatury czy stron internetowych są maksymalnie dwa, trzy zdania. Z własnych doświadczeń wiem, że każda z tych miejscowości ma bardzo dużo do opowiedzenia o sobie – to nie tylko wiedza historyczna, ale i bardzo lokalna. Ona nie wpisuje się w różne akta czy dokumenty, ale jest żywa w pamięci mieszkańców – powiedziała PAP Łucja Samorajczyk.

Podczas wizyt w wioskach badacze rozmawiali z mieszkańcami, spisywali ich wspomnienia, przeglądali albumy ze zdjęciami wsi, robili zdjęcia. Zbierali dane o dawnym rozkładzie budynków, historii kapliczek, a także o wiejskich domach z drewna.

Zebrane informacje oraz zdjęcia posłużyły do stworzenia drewnianych tablic edukacyjnych (Etnotablic). Wyglądem nawiązują one do tradycyjnej architektury kurpiowskiej z miejscowości, które opisują. Tablice ustawiono w kilku wsiach: Złotej Górze, Plewkach, Tyczku oraz w Wyżedze. Ostatnia opisuje także sąsiednią wieś Klenkor.

Na samej tablicy jest mapa wioski i zaznaczone są miejsca historycznie istotne: gdzie była szkoła, wiatrak, dzielnice wsi, miejsce spotkań mieszkańców. Do tego legenda o powstaniu wsi, najważniejsze wątki, lokalne obrzędy czy prozaiczne, choć ważne wydarzenia dla wsi – np. kiedy doprowadzono prąd, kto miał pierwszy telewizor we wsi. Przejście od ręcznego czerpania wody ze studni do jej doprowadzania rurami do budynków. Na każdej tablicy umieszczono też kod QR, prowadzący do strony internetowej, z rozszerzeniem wątków z historii wsi, zdjęciami i innymi informacjami.

Łucja Samorajczyk tłumaczy, że odchodzą już mieszkańcy, którzy pamiętają, jak zmieniały się układy wsi. Tłumaczy, że na Kurpiach przed I wojną światową zwykle domy stały blisko siebie, przy jednej drodze (ten układ to tzw. ulicówka). W latach międzywojennych i po II wojnie światowej nastąpiła jednak komasacja gruntów. Geodeta przyjeżdżał i ustalał w wiosce, kto ile powinien mieć ziemi i gdzie. Wtedy ludzie zaczęli budować gospodarstwa na oddalonych od siebie polach (tzw. koloniach), żeby mieć większą przestrzeń przy gospodarstwie na rozbudowę. Dlatego na Kurpiach mało która wioska jest w tej ścisłej zabudowie; większość jest rozstrzelona.

– Pokolenie 70-latków i osób starszych jeszcze pamięta, gdzie były ważne miejsca w ich wsi, ale nie przekazuje tego późniejszym pokoleniom. To więc dobry moment, a wręcz jeden z ostatnich, żeby zapisać to wszystko. Taka wiedza jest ważna dla przyszłych pokoleń, które będą chciały wiedzieć, skąd pochodzi ich rodzina.

– Było wiele takich sytuacji, że przychodziliśmy do domu i nagle rozmowie zaczynały przysłuchiwać się dzieci albo wnuki. Tworzyliśmy przestrzeń na spotkanie międzypokoleniowe. Dzieci często dopytywały o różne rzeczy i pierwszy raz słyszały o wielu sprawach ze swojej wsi, mimo że mieszkają tam od zawsze – opisuje Łucja Samorajczyk.

Studentka w rozmowach z mieszkańcami wsi zwracała też uwagę na znaczenie dziedzictwa drewnianego. – Ja wiem, że niszczejące drewniane domy kojarzyć się mogą z biedą. Chcę jednak pokazywać mieszkańcom, że to, co mają, jest cenne i warto o to dbać. Może si o podobać ludziom z zewnątrz. Mam nadzieję, że dzięki takim rozmowom jakiś drewniany dom przetrwa te kilkanaście lat dłużej – mówi. Zależało jej na tym, by zainteresować samych mieszkańców historią ich wsi, ale też pokazać, że takie miejscowości mogą być atrakcyjne turystycznie.

Łucja Samorajczyk jest dumna, że w jej działania udało się zaangażować wiele różnych instytucji i prywatnych osób. – Fakt, że tylu ludzi chce wspólnie działać przy zbieraniu historii o małych wsiach, daje mi ogromną siłę – zaznacza studentka.

Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

lt/ zan/

Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.

Czytaj także

  • Fot. materiały prasowe

    FNP: Prof. Przemysław Biecek i prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska laureatami Wyróżnienia im. prof. Macieja W. Grabskiego

  • 09.10.2026. Minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek. PAP/Artur Reszko

    Minister Kulasek podczas POP Science: chcemy stworzyć strategię popularyzacji nauki

Przed dodaniem komentarza prosimy o zapoznanie z Regulaminem forum serwisu Nauka w Polsce.

newsletter

Zapraszamy do zapisania się do naszego newslettera