W Brukseli rozpoczęła się siódma edycja European Research and Innovation Days (Europejskie Dni Badań Naukowych i Innowacji). Podczas jednego z wtorkowych wydarzeń eksperci rozmawiali m.in. o wolności badań naukowych.

- W ciągu ostatniej dekady odnotowaliśmy pogorszenie wolności akademickiej w 50 krajach, a poprawę zaledwie w dziewięciu – powiedziała prof. Katrin Kinzelbach, politolożka z Uniwersytetu Fryderyka i Aleksandra w Erlangen i Norymberdze, współtwórczyni Academic Freedom Index, międzynarodowego indeksu mierzącego poziom wolności akademickiej w poszczególnych krajach.

Spadki dotyczą zarówno krajów takich jak USA czy Węgry, które wcześniej cieszyły się jej bardzo wysokim poziomem, ale też takich, w których nigdy nie był on wysoki, np. Chiny.

Jak przyznała, choć te dane są niepokojące, to w Europie ogólnie rzecz biorąc, sytuacja wolności akademickiej wciąż wygląda dobrze. - Na przestrzeni lat korzystaliśmy z fali demokratyzacji w latach 90., która miała ogromne znaczenie dla podniesienia poziomu wolności akademickiej w Europie. Jeśli przyjrzymy się danym z ostatnich dziesięciu lat i średniej dla całej Unii Europejskiej, to zobaczymy, że sytuacja pozostaje stabilna - podkreśliła.

Dodała, że widać to zwłaszcza gdy porówna się kraje europejskie z innymi regionami świata, np. z Ameryką Północną, gdzie za prezydentury Donalda Trumpa wolność ta jest znacząco ograniczana. Podkreśliła jednak, że spadki odnotowywane w innych regionach świata powinny martwić też Europejczyków, bo nauka działa jak system naczyń połączonych.

- Ograniczenie wolności akademickiej w jednym miejscu ma również negatywne konsekwencje dla pozostałych krajów. Jako naukowcy powinniśmy być zainteresowani utrzymaniem wysokiego poziomu wolności akademickiej tam, gdzie jest ona dobrze chroniona, oraz poprawą sytuacji w tych miejscach, w których ochrona jest niewystarczająca – wskazała.

Choć zagrożenia dla wolności akademickiej mogą pochodzić od różnych podmiotów, to jej zdaniem największe zagrożenie stanowią partie polityczne, które realizują programy sprzeczne z nauką.

- Oczywiście również przedsiębiorstwa, instytucje religijne czy różnego rodzaju grupy nacisku mogą ograniczać wolność naukową. Jednak, gdy do władzy dochodzą partie o nastawieniu antynaukowym, które dążą do ograniczenia autonomii uniwersytetów, to bardzo trudno jest na poziomie instytucjonalnym dbać o swobodę poszukiwania wiedzy. Trudniej jest również chronić poszczególnych naukowców, których badania mogą być niezgodne z politycznymi i ideologicznymi preferencjami rządzących. To właśnie uważam za największe zagrożenie, któremu, mam nadzieję, wciąż możemy zapobiec w Europie – podkreśliła.

European Research and Innovation Days to jedno z flagowych wydarzeń Komisji Europejskiej poświęconych europejskiej polityce naukowej, badaniom i innowacjom.  Spotkania polityków, naukowców, przedsiębiorców, przedstawicieli instytucji europejskich i organizacji społecznych potrwają do środy.

Z Brukseli Ewelina Krajczyńska-Wujec (PAP) 

ekr/ agt/