Znajdująca się w południowej Afryce pustynia Kalahari w znacznej części pokryta jest gęstym buszem, niezwykle trudnym do przebycia.

- Dolina Okwa jest obszarem wyjątkowo trudnym do badań. Gęsty busz ogranicza dostęp do wielu miejsc i utrudnia systematyczne rozpoznanie archeologiczne. W dużej mierze właśnie dlatego ten fragment Kalahari pozostaje dotąd bardzo słabo przebadany - powiedział PAP prof. Mirosław Masojć, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Kierowany przez niego zespół, w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki, prowadzi badania w suchej dziś dolinie Okwa, z dala od głównych współczesnych skupisk ludności. Dolina ciągnie się od pogranicza Botswany i Namibii. Rozległy system rzeczny i jeziorny, który funkcjonował tu w plejstocenie, zachował ślady zmian środowiska oraz obecności człowieka.

- Szukamy przede wszystkim najstarszych śladów obecności i przemieszczania się homininów oraz stanowisk pozwalających na bezpośrednie badania - opisał prof. Masojć. - W zasadzie możemy powiedzieć, że Uniwersytet Wrocławski dostał całą pustynię Kalahari do swoich badań nad najstarszymi epizodami ludzkości - dodał.

Na tych trudno dostępnych terenach naukowcy zarejestrowali ślady działalności związane z tradycją aszelską, jedną z najstarszych tradycji technologicznych dolnego paleolitu, znaną z Afryki, Azji i Europy.

- Obecnie przyjmuje się, że tradycja aszelska pojawiła się około 1,7 mln lat temu i przetrwała do około 200 tys. lat temu. Jej najbardziej charakterystycznym elementem są duże kamienne narzędzia, nazywane pięściakami - wyjaśnił prof. Masojć.

W tym roku zespół prof. Masojcia na jednym ze stanowisk znalazł około 40 pięściaków. Towarzyszyły im pozostałości powstające przy wytwarzaniu tych narzędzi i redukcji brył kamiennych. W sumie archeolodzy zebrali już blisko 100 pięściaków z Kalahari.

- Będziemy analizować, czym różnią się one od pięściaków znanych z terenów na północ od Kalahari oraz od materiałów aszelskich z RPA. Obecnie znajdują się w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, gdzie są poddawane szczegółowym analizom - powiedział archeolog.

W jaki sposób archeolodzy poradzili sobie z trudnym terenem doliny Okwa? - Zorientowaliśmy się, że w dolinie Okwa występują calcrety — osady scementowane węglanem wapnia, które w Botswanie są powszechnie wykorzystywane jako lokalny materiał do budowy dróg. Są one pozyskiwane w licznych wyrobiskach, które dla nas okazały się niezwykle cenne, ponieważ odsłaniają osady Kalahari i pozwalają zajrzeć w budowę geologiczną doliny - wyjaśnił rozmówca Nauki w Polsce.

W tych odsłonięciach naukowcy odnaleźli ślady plejstoceńskich rzek i jeziora. Na brzegu dawnego zbiornika znajdowały się kamienne pięściaki.

Analiza technologiczna narzędzi wraz z badaniami osadów, chronologii i dawnego środowiska ma pomóc odtworzyć, w jaki sposób wczesne społeczności korzystały z krajobrazu Kalahari i przystosowywały się do zmieniających się warunków środowiskowych południowej Afryki.

Badania prowadzone są we współpracy z naukowcami z University of Botswana, Korea Institute of Geoscience and Mineral Resources (KIGAM) oraz Zakładu Geologii Regionalnej i Złożowej Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB w Warszawie.

Ewelina Krajczyńska-Wujec, Nauka w Polsce 

ekr/ agt/