Globalne ocieplenie przekształca ekosystemy na całym świecie. Dotyczy to także drzew miejskich – zwłaszcza w miastach takich, jak hiszpańska Kordoba, gdzie lata stają się coraz dłuższe i bardziej upalne. Drzewa odgrywają kluczową rolę w regulacji klimatu miejskiego poprzez zapewnianie cienia oraz proces parowania.

Aby sprawdzić, czy w obliczu rosnących temperatur drzewa w miastach nadal są w stanie polepszać lokalny klimat, Cristina C. Bastias oraz Sonia Vega z Wydziału Botaniki, Ekologii i Fizjologii Roślin Universidad de Córdoba (UCO) przeanalizowały odporność na wysokie temperatury 17 gatunków drzew rosnących w przestrzeni miejskiej Kordoby.

Wśród wybranych gatunków znalazły się m.in. wiązowiec południowy, szaraczyn strąkowy (drzewo chleba świętojańskiego), oliwka, dąb ostrolistny, dąb korkowy, jesion, topola, wiąz, ligustr, efektownie kwitnąca jakaranda oraz drzewo pomarańczowe. Gatunki te wybrano ze względu na ich powszechną obecność w mieście, a także zróżnicowane pochodzenie biogeograficzne, warunki klimatyczne, w których naturalnie występują, oraz odmienne cechy – są wśród nich rośliny rodzime i egzotyczne, wiecznie zielone i zrzucające liście, a także wywodzące się z klimatów śródziemnomorskich, subtropikalnych lub umiarkowanych.

„Za pomocą pomiaru fluorescencji chlorofilu sprawdzaliśmy, w jakim stopniu spada wydajność aparatu fotosyntetycznego w liściach tych 17 gatunków. Pozwoliło to wyznaczyć progi temperaturowe, po przekroczeniu których efektywność fotosyntezy zaczyna spadać, co może ograniczać zdolność drzew do »chłodzenia otoczenia«” – wyjaśniła Sonia Vega.

Poszczególne gatunki drzew miejskich reagowały na wysokie temperatury w odmienny sposób. Ogółem gatunki rodzime, pochodzące z klimatu śródziemnomorskiego lub umiarkowanego, wykazały większą odporność na upały niż gatunki egzotyczne pochodzenia subtropikalnego. Mimo tego rośliny subtropikalne – takie jak drzewo pomarańczowe, melia pospolita (chinaberry), surmia (catalpa) czy tipuana – są powszechnie sadzone w parkach i przy ulicach Kordoby, często ze względów kulturowych lub estetycznych.

Choć na pierwszy rzut oka można by założyć, że gatunki pochodzące z ciepłych klimatów dobrze poradzą sobie z temperaturami panującymi w Kordobie, warto pamiętać, że ich rodzime środowisko charakteryzuje się specyficzną kombinacją temperatury, wilgotności i dostępności wody – a te dwa ostatnie czynniki są w miastach południowej Hiszpanii, takich jak Kordoba, ograniczone. W rezultacie funkcjonowanie tych gatunków oraz ich rola w chłodzeniu otoczenia mogą być zagrożone. Rodzime gatunki śródziemnomorskie, jak dąb ostrolistny czy oliwka europejska, wykazały zdecydowanie największą tolerancję na wysokie temperatury na tle pozostałych analizowanych gatunków.

Wyższa tolerancja na wysokie temperatury wiązała się z cechami strukturalnymi sprzyjającymi oszczędzaniu zasobów, takich jak woda. Należą do nich: większa gęstość drewna, większa masa liści w przeliczeniu na jednostkę powierzchni oraz większa grubość liści – czyli cechy typowe dla rodzimych gatunków śródziemnomorskich. To, czy drzewo jest wiecznie zielone, czy zrzuca liście na zimę, nie okazało się (przynajmniej w tym badaniu) czynnikiem decydującym o poziomie tolerancji.

Uzyskane wyniki (DOI: 10.1016/j.ufug.2026.129728) dostarczają wskazówek, jak dobierać gatunki drzew najlepiej przystosowane do środowiska miejskiego w obliczu rosnących temperatur. Uwzględnienie tych kryteriów w planowaniu przestrzennym miast może pomóc w tworzeniu bardziej odpornej zielonej infrastruktury, gotowej na sprostanie wzrostowi temperatur wynikającemu ze zmian klimatu.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/