Wywodzący się z Azji szerszeń żółtonogi (Vespa velutina) to gatunek inwazyjny, który jest szczególnie niebezpieczny dla pszczół miodnych. W Europie po raz pierwszy stwierdzono go we Francji w 2004 r. Przez następne lata rozprzestrzeniał się w kolejnych krajach, m.in. sąsiadujących z Polską, jak Niemcy, Słowacja i Czechy. W październiku został zauważony w Polsce – w Wielkiej Wsi pod Krakowem, a później też w pasiece Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Gniazdo zlikwidowane w Małopolsce trafiło przed tygodniem do Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, gdzie jego badaniem zajmuje się prof. Paweł Migdał wraz z zespołem.

Naukowiec w rozmowie z PAP zwrócił uwagę, że gniazdo znajdowało się na drzewie, co jest charakterystyczne dla tego gatunku szerszenia. – Myślę, że znajdziemy więcej tych gniazd. One są budowane często na szczytach drzew, przez co są niewidoczne aż do momentu, kiedy jesienią opadną liście – powiedział naukowiec.

Wrocławscy eksperci przeprowadzili już ocenę biologiczną pierwszego w Polsce gniazda szerszenia żółtonogiego. Znajdowały się w nim jaja i larwy, co świadczyło o tym, że zamieszkujące je szerszenie nadal żerowały. – Robotnice żerowały, karmiły te larwy, więc to gniazdo dalej by się rozwijało. Jak na nasze warunki klimatyczne było to dość duże gniazdo. Zamieszkiwało je około 1 tys. robotnic, które były odpowiedzialne za zaopatrywanie tego gniazda w zasoby pokarmowe, oraz kilkadziesiąt samców i samic – powiedział prof. Migdał.

Dodał, że młode samice zdążyły opuścić gniazdo, aby po przezimowaniu założyć nowe gniazda. – Młode samice pojawiają się w gniazdach we wrześniu. Im dłuższa i cieplejsza będzie jesień, tym dla nich lepiej, bo to zwiększa ich szanse przetrwania w naszym klimacie – wskazał naukowiec.

Po tym, jak samice opuszczą gniazdo, szukają schronienia na zimę. To może być kryjówka pod ziemią, na poddaszach domów lub w składach różnych materiałów. Owady szukają miejsc, w których mogą zabezpieczyć się przed niskimi temperaturami i nadmierną wilgocią. Tam hibernują, aby podjąć aktywność w kolejnym sezonie wraz ze wzrostem temperatur.

– Samice, które przezimują, zakładają nowe gniazda – każda swoje. Problem z tym gatunkiem polega na tym, że nie potrzebuje on osłoniętych pomieszczeń, aby założyć gniazdo, jak szerszeń europejski, który buduje je na przykład w altanach i innych zamkniętych przestrzeniach. Szerszeń żółtonogi zakłada gniazda na drzewach, co jeszcze bardziej ułatwia mu funkcjonowanie w środowisku – wskazał prof. Migdał.

Pierwsze gniazdo założone przez samicę po przezimowaniu jest małe, tzw. pierwotne (satelitarne). Musi ona wykarmić w nim pierwsze robotnice, które później zbudują właściwe gniazdo. – Owady w ciągu sezonu rozbudowują gniazdo. Gniazdo szerszenia żółtonogiego jest o wiele bardziej wytrzymałe niż europejskiego, które jest delikatne, bardziej kruche – mówił profesor.

Szerszeń żółtonogi to bardzo inwazyjny gatunek. – Aby pokazać skalę tej inwazyjności, wystarczy wskazać, że szerszeń europejski wypuszcza z gniazda około 50 młodych samic-królowych, a żółtonogi średnio 150, a w warunkach wysoce sprzyjających, które w naszym kraju aż tak nie występują, około 500, i każda z tych matek, młodych królowych, to przyszłe gniazdo – mówił naukowiec.

Szerszeń potocznie zwany azjatyckim żywi się m.in. pszczołami miodnymi i innymi zapylaczami. – Oprócz tego, że szerszeń ten zabija pszczoły miodne, jego obecność powoduje też, że w pasiekach ustaje praca pszczół. W przypadku obecności szerszenia europejskiego jest tak, że pszczoły widzą, że jest zagrożenie, ale w pewnym sensie nadal pracują. Natomiast szerszeń żółtonogi jest dla nich zupełnie nowym zagrożeniem – powiedział naukowiec.

Dodał, że kluczowe dla określenia skali zagrożenia, jakie wiąże się z inwazyjnością tego gatunku dla rodzimego ekosystemu, będzie dokładne określenie, skąd w Polsce pojawił się szerszeń żółtonogi. – Jeżeli przyszedł bezpośrednio z populacji sąsiadującej z naszym krajem, np. z Czech czy Słowacji, to znaczy, że pomiędzy znalezionym gniazdem a tamtejszą populacją mogą być kolejne gniazda – podsumował profesor. (PAP)

pdo/ bar/