Stanowisko podsumowuje aktualne dowody dotyczące wpływu żywienia na zdrowie sercowo-naczyniowe, obejmujące m.in. działanie makroskładników, mikroskładników, wzorców żywieniowych, żywności ultraprzetworzonej oraz nowych interwencji opartych na żywieniu. Zawiera też zalecenia dotyczące tego, jak włączać kwestie diety i zdrowia do rozmów lekarzy z pacjentami na temat zapobiegania chorobom serca i ich leczenia.

– Nieprawidłowa dieta jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (CVD), a modyfikacja sposobu odżywiania i stylu życia jest powszechnie uznawana za kluczowy element zarówno profilaktyki pierwotnej, jak i wtórnej – zaznaczył prof. Frank B. Hu, kierownik Wydziału Żywienia Harvard T.H. Chan School of Public Health oraz przewodniczący zespołu przygotowującego dokument.

– Jednak pojęcie diety zdrowej dla serca z czasem się zmieniło – od podejścia skoncentrowanego na pojedynczych składnikach odżywczych do bardziej całościowych strategii opartych na produktach i wzorcach żywieniowych, które lepiej odzwierciedlają postęp w rozumieniu złożonych zależności między dietą a zdrowiem kardiometabolicznym – wyjaśnił. 

Kluczem do utrzymania zdrowego serca jest zatem zdrowy, zbilansowany sposób odżywiania, a nie koncentrowanie się na pojedynczych składnikach odżywczych czy produktach. Już w ostatnich latach zalecenia coraz mniej koncentrowały się na pojedynczych składnikach, a większy nacisk położono na całe wzorce żywieniowe.

Eksperci podkreślają, że dieta powinna obejmować przede wszystkim mało przetworzone produkty roślinne oraz zdrowe źródła tłuszczów i białka, przy jednoczesnym ograniczeniu produktów bogatych w rafinowane skrobie, cukry dodane, sód i niekorzystne dla zdrowia tłuszcze, a także wysoko przetworzonej żywności o niskiej wartości odżywczej.

Mocne dowody przemawiają za różnymi zdrowymi modelami żywienia, w tym dietą śródziemnomorską oraz dietą DASH opracowaną z myślą o zapobieganiu nadciśnieniu. Wzorce te – wyjaśnili naukowcy – kładą nacisk na warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, orzechy, rośliny strączkowe, zdrowe źródła białka oraz tłuszcze nienasycone. Należy natomiast ograniczać tłuszcze nasycone, rafinowane produkty skrobiowe, cukry dodane, sól oraz żywność wysoko przetworzoną o niskiej wartości odżywczej.

Znaczenie ma też to, co pijemy. Najlepszym wyborem pozostaje woda oraz inne niesłodzone napoje, a napoje z dodatkiem cukru powinny być ograniczane. Umiarkowane ilości kawy i herbaty mogą być elementem zdrowej diety, natomiast alkohol najlepiej ograniczać lub z niego rezygnować.

Eksperci dodali, że leki z grupy agonistów receptora GLP-1 mogą sprzyjać znacznej utracie masy ciała i zmniejszać ryzyko sercowo-naczyniowe, ale również podczas ich stosowania potrzebna jest pełnowartościowa dieta.

Coraz więcej danych wskazuje ponadto, że programy typu „Food Is Medicine”, w których zdrowa żywność staje się elementem interwencji medycznej, mogą poprawiać jakość diety i przynosić korzyści zdrowotne.

Naukowcy zwrócili także uwagę, że sposób odżywiania zależy nie tylko od indywidualnych wyborów. Duże znaczenie ma bowiem dostępność zdrowej żywności, jej cena oraz możliwości jej wykorzystania. Czynniki te należy brać pod uwagę zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy, otyłości i przewlekłej choroby nerek – podkreślili specjaliści.

– Ostatecznie dieta zdrowa dla serca nie polega na skupianiu się na jednym składniku odżywczym czy produkcie ani na podążaniu za najnowszym trendem żywieniowym. Największe znaczenie ma ogólna jakość diety – konsekwentne wybieranie zdrowych produktów, które wspierają zdrowie kardiometaboliczne i które można utrzymać przez długi czas – podsumował zalecienia prof. Hu.

Marek Matacz (PAP)

mat/ agt/