Naukowcy z Uniwersytetu Semmelweisa w Budapeszcie na łamach pisma „European Journal of Psychotraumatology” donoszą o zauważonym przez nich związku między zaniedbaniami w dzieciństwie i ryzykiem prób samobójczych w dorosłych życiu. Zaznaczają, że dotychczasowe badania koncentrowały się głównie na konsekwencjach przemocy fizycznej i seksualnej, natomiast mniej uwagi poświęcano roli innych form zaniedbania. Wyjaśniają, że zaniedbanie występuje wtedy, gdy podstawowe potrzeby fizyczne lub emocjonalne dziecka pozostają długotrwale niezaspokojone. 

Zaniedbanie emocjonalne oznacza utrzymujący się brak wsparcia emocjonalnego i poczucia bezpieczeństwa, natomiast zaniedbanie fizyczne polega na długotrwałym niezaspokajaniu podstawowych potrzeb fizycznych dziecka, takich jak odpowiednie odżywianie, odzież czy opieka zdrowotna.

Wśród zaproszonych do badania trzystu pacjentów hospitalizowanych psychiatrycznie najczęstszą formą traumy z dzieciństwa było zaniedbanie emocjonalne (93 proc.). Ponad 90 proc. uczestników zgłosiło jednak co najmniej dwa rodzaje traumatycznych doświadczeń z tego okresu. Zauważono, że większe nasilenie zaniedbania fizycznego wiązało się z większym prawdopodobieństwem wielokrotnych prób samobójczych. 

Różne rodzaje traumy często przy tym współwystępowały, a ich skutki mogą się kumulować. 

– Nasze wyniki pokazują, że zaniedbanie może mieć poważne i długotrwałe konsekwencje, dlatego nie należy bagatelizować jego znaczenia – podkreśla Noémi Szeifert, psycholog kliniczny z Centrum Zdrowia im. św. Rocha Uniwersytetu Semmelweisa, pierwsza autorka badania.

Ponieważ badanie objęło pacjentów hospitalizowanych psychiatrycznie, jego wyników nie można uogólniać na całą populację.

Autorzy zaznaczają także, że na podstawie wyników nie można stwierdzić bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między traumą z dzieciństwa a późniejszymi zachowaniami samobójczymi. Zachowania te są bowiem złożonym zjawiskiem, na które wpływają łącznie czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne – tłumacza naukowcy.

Trauma z dzieciństwa może zwiększać długoterminową podatność na problemy ze zdrowiem psychicznym, a w późniejszym życiu wiązać się z zaburzeniami psychicznymi i nadużywaniem substancji psychoaktywnych. Te późniejsze następstwa mogą jednak być łagodzone przez liczne czynniki ochronne, takie jak dające poczucie bezpieczeństwa relacje rodzinne i społeczne.

– Choć nasze badanie potwierdza związek między traumami doświadczonymi we wczesnym okresie życia a ryzykiem samobójstwa w dorosłości, potrzebne są dalsze badania, aby dokładnie ustalić, jakie czynniki pomagają wyjaśnić tę zależność – mówi prof. Xénia Gonda, kierownik Zakładu Psychologii Klinicznej Uniwersytetu Semmelweisa.

Naukowcy dodają, że przemoc wobec dziecka i zaniedbanie nie zawsze dają wyraźne, łatwo rozpoznawalne oznaki. Pewne zmiany mogą jednak stanowić sygnały ostrzegawcze, nawet jeśli dziecko nie mówi o swoich doświadczeniach. Badacze wymieniają znaczną lub utrzymującą się zmianę zachowania, nasilony lęk, wycofanie czy unikanie zajęć, które wcześniej sprawiały mu przyjemność, w tym spotkań towarzyskich i wydarzeń lokalnej społeczności. 

Same te oznaki nie dowodzą, że dziecko doświadcza przemocy lub zaniedbania, mogą jednak wskazywać, że zmaga się z trudnościami i potrzebuje pomocy.

Naukowcy podkreślają też, że przemoc i zaniedbanie często pozostają nieujawnione, ponieważ wiele osób, które ich doświadczają, boi się o tym mówić lub obawia się konsekwencji ujawnienia swoich przeżyć. Według przywoływanych, węgierskich szacunków tylko jeden na trzydzieści przypadków przemocy wobec dzieci lub ich zaniedbania znajduje odzwierciedlenie w oficjalnych statystykach.

***

Osoby przeżywające trudności i myślące o odebraniu sobie życia lub chcące pomóc osobie zagrożonej samobójstwem mogą skorzystać z całodobowych, bezpłatnych telefonów pomocowych: 800 70 2222 - centrum wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym; 800 12 12 12 - dziecięcy telefon zaufania Rzecznika Praw Dziecka; 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży; 116 123 - ogólnopolska poradnia telefoniczna dla osób przeżywających kryzys emocjonalny; 112 - numer alarmowy w sytuacji zagrożenia życia i zdrowia.

Marek Matacz (PAP)

mat/ agt/