Przewlekła encefalopatia pourazowa CTE (z ang. Chronic Traumatic Encephalopathy) to postępująca choroba neurodegeneracyjna mózgu.

CTE powstaje w wyniku wielokrotnych urazów głowy i wstrząśnień mózgu. Najczęściej dotyczy sportowców (np. bokserów, zawodników futbolu amerykańskiego, hokeistów) oraz żołnierzy. Polega na stopniowym obumieraniu komórek mózgowych i gromadzeniu się białka tau.

CTE wśród zawodników futbolu amerykańskiego to w ostatnich latach narastający problem. Ponieważ CTE można potwierdzić jedynie poprzez sekcję zwłok, częstość i nasilenie CTE wśród zawodników NFL i jego związek z objawami takimi jak demencja nie są jasne.

Jak wynika z nowych badań, przeprowadzonych przez naukowców z wielu ośrodków w USA, prawie jedna czwarta wszystkich byłych zawodników National Football League (NFL), którzy zmarli w latach 2016–2021, miała potwierdzoną przewlekłą encefalopatię pourazową (https://doi.org/10.1136/bmj-2026-100418).

Naukowcy zwrócili uwagę, że zawodnicy, których mózgi wykazywały najbardziej zaawansowane CTE (stadium IV), byli przed śmiercią również bardziej narażeni na występowanie objawów typowych dla demencji, takich jak utrata pamięci i upośledzenie funkcji poznawczych.

Aby to wyjaśnić, badacze przeanalizowali tkankę mózgową przekazaną do banków mózgów - UNITE w Boston University CTE Center (333 dawców) i Mount Sinai (1 dawca) oraz UCSF ADRC (4 dawców) - przez zawodników futbolu amerykańskiego, którzy zmarli w latach 2008–2021 i rozegrali co najmniej jeden mecz NFL po 1949 roku (pierwszy rok, w którym obowiązywał obowiązek noszenia plastikowych kasków), aby oszacować częstość występowania CTE w tej grupie.

Dostęp do dokumentacji medycznej zawodników dotyczył objawów typowych dla demencji w ciągu życia, przeanalizowano także historię choroby z wywiadów klinicznych z członkami rodziny lub innymi informatorami, aby zbadać związek między zaawansowanym stadium CTE a demencją.

Lekarze prowadzący badanie potwierdzili przypadki demencji i przyczynę zgonu, wykorzystując wszystkie dostępne informacje. Średni wiek w chwili zgonu wynosił 66,5 roku. Spośród 1712 zawodników NFL, którzy zmarli w latach 2008–2021, przebadano mózgi 338 (19,7 proc.) zawodników, z czego u 315 (93,2 proc.) zdiagnozowano CTE; zatem prawdopodobna częstość występowania CTE w chwili zgonu wahała się od 18,5 proc. do 98,7 proc.

Wśród osób, które zmarły w latach 2016–2021, kiedy to najczęściej oddawano mózgi, prawdopodobna częstość występowania CTE w chwili zgonu wahała się od 24,5 proc. do 97,7 proc. Spośród dawców 104 (30,8 proc.) miało CTE w stadium IV, 202 (59,8 proc.) miało demencję zdiagnozowaną przez lekarza prowadzącego badanie, a u 63 (18,6 proc.) choroba neurodegeneracyjna została wymieniona jako główna przyczyna zgonu.

CTE w stadium IV u dawców wiązało się z objawami typowymi dla demencji przed śmiercią oraz z wyższą o 44 proc. częstością występowania demencji rozpoznanej przez klinicystów w badaniu. Ponieważ to retrospektywne badanie obserwacyjne opierało się na pośmiertnej donacji mózgu, interpretacja przyczynowa wymaga ostrożności. Naukowcy przyznają, że badanie ma kilka ograniczeń, m.in. nie wszyscy byli zawodnicy NFL, którzy zmarli w okresie objętym badaniem, zostali w nim uwzględnieni, a niektórzy informatorzy mogli przeceniać lub niedokładnie przypominać sobie objawy.

Zaznaczają jednak: „W sumie te wyniki wskazują, że zawodnicy NFL mają wyższą częstość występowania CTE w chwili śmierci niż wykazano wcześniej w licznych badaniach społecznościowych. Co więcej, dane te wskazują, że nasilenie CTE w chwili śmierci jest istotnie związane z demencją u dawców mózgu - zawodników NFL i że demencja jest u nich powszechna”.

Jak podsumowują, konieczne są dalsze badania w celu dokładniejszego wyjaśnienia natury tego związku, szczególnie w innych populacjach z wysokim narażeniem na powtarzające się uderzenia w głowę w ciągu całego życia.

Jak podkreślają eksperci, większość uderzeń w głowę, których doświadczyli byli zawodnicy NFL, nie miała miejsca na poziomie NFL – raczej na poziomie akademickim i w szkole średniej, a w wielu przypadkach na poziomie młodzieżowym. Wszystkie te uderzenia w głowę skumulowały się, zwiększając ryzyko.

Kolejnym wyzwaniem jest zmierzenie długoterminowych neurologicznych konsekwencji powtarzających się uderzeń w głowę na tyle dokładnie, aby móc przekazać te informacje sportowcom, klinicystom, organizacjom sportowym i decydentom, a także podjęcie takich kroków, jak identyfikacja CTE w ciągu życia i dalsze wysiłki na rzecz ograniczenia narażenia.

Przede wszystkim istniejące i pojawiające się dowody w tej kwestii muszą być regularnie udostępniane byłym, obecnym i przyszłym zawodnikom NFL, aby zapewnić, że zgoda na grę jest uzyskiwana ze świadomością potencjalnego ryzyka i ograniczeń obecnych dowodów naukowych, podsumowują autorzy.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ bar/