Wyniki badań przedstawiono w czasopiśmie Antiquity. Autorzy publikacji z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Instytutu Archeologii i Etnologii PAN połączyli wyniki badań archeologicznych, analizę ceramiki i sztuki naskalnej, badania przestrzenne oraz obserwacje etnograficzne. Dzięki temu prześledzili zmiany zachodzące w rejonie Misejdy od najwcześniejszych śladów obecności człowieka po czasy współczesne.

Misejda znajduje się w regionie Mahas, w pobliżu Trzeciej Katarakty Nilu w północnym Sudanie. Katarakty, czyli skalne odcinki doliny/koryta rzeki utrudniające żeglugę, miały duże znaczenie dla komunikacji i organizacji osadnictwa w dawnej Nubii. Obszar ten był przez tysiąclecia strefą kontaktów między społecznościami zamieszkującymi tereny położone na północ i południe od katarakty.

Podczas badań terenowych archeolodzy zarejestrowali niemal 300 stanowisk. Obejmują one miejsca związane z osadnictwem, produkcją i użytkowaniem narzędzi, ceramiką, a także liczne przykłady sztuki naskalnej.

Najstarsze ślady działalności człowieka w Misejdzie pochodzą z mezolitu, czyli sprzed około 12 tys. - 8,2 tys. lat. Był to okres, kiedy środowisko doliny Nilu przechodziło znaczące przemiany, a zamieszkujące ją społeczności wykorzystywały różnorodne zasoby dostępne w dolinie i na terenach sąsiednich. Kolejny wyraźny etap aktywności przypada na późny neolit i okres określany jako Pre-Kerma. Sięgał on około 3 tys. - 2,5 tys. roku p.n.e. Z tego czasu pochodzi wiele znalezisk wskazujących na rozwój osadnictwa i działalności gospodarczej.

Znacznie słabiej reprezentowane są natomiast okresy od klasycznego okresu kermańskiego do czasów końca królestwa Meroe, czyli mniej więcej od 1,7 tys. roku p.n.e. do IV wieku n.e. Nie musi to jednak oznaczać opuszczenia tego obszaru w tym czasie. 

Jak informują naukowcy w publikacji: jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Miseedy jest duży petroglif przedstawiający postać ludzką. Ryta w skale figura naturalnych rozmiarów znajduje się na granitowym głazie, przy którym w późniejszym okresie wzniesiono chrześcijański kościół. Wcześniej interpretowano ją jako przedstawienie władcy nubijskiego. Mogła powstać w okresie kermańskim lub kuszyckim, ale rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga dalszych analiz.

Znaczenie petroglifu może wiązać się z położeniem Misejdy na obszarze pogranicza. Monumentalne przedstawienia władców mogły służyć jako symbole obecności i władzy państwowej w określonych częściach terytorium. 

Na innych głazach tej formacji skalnej zachowały się również inne przedstawienia. Należą do nich m.in. wizerunki lwa, nosorożca i słonia oraz mniejsze przedstawienia bydła. W sąsiedztwie kościoła zachowały się także późniejsze ryty skalne, m.in. krzyże i przedstawienia statków. Niektóre z nich mogą być związane bezpośrednio z chrześcijańskim charakterem miejsca i przybywającymi pielgrzymami.

Szczególnie interesujące – w ocenie badaczy - jest późniejsze wykorzystanie tego miejsca. Około VII wieku powstał tam kościół związany z chrześcijańskim okresem historii Nubii. Starszy element krajobrazu został więc tutaj wykorzystany w nowym kontekście religijnym. Nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, czy budowniczowie kościoła świadomie nawiązali do wcześniejszego znaczenia petroglifu. Sam fakt wykorzystania tego samego miejsca pokazuje jednak, że zachowywało ono znaczenie także w późniejszych okresach.

W pobliżu świątyni odkryto ceramikę wskazującą na kontakty z różnymi ośrodkami nubijskimi. Znajdują się wśród niej wyroby związane z początkami królestwa Nobadii oraz ceramika reprezentująca wczesne tradycje królestwa Makurii z Dongoli. Znaleziska datowane są od końca V do VII wieku.

Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska-Wujec 

ekr/ zan/