Badanie przeprowadzone przez naukowców z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej, Uniwersytetu Stanowego Florydy, Uniwersytetu Harvarda oraz Uniwersytetu Kalifornijskiego opublikowano w „Scientific Reports”.

Sugeruje ono, że preferencje związane z wykorzystywaniem jednej strony ciała pojawiły się w ewolucji wcześniej, niż dotąd przypuszczano. Stało się to około 550 milionów lat wstecz, w okresie ediakaru, a nie w kambrze, który rozpoczął się około 538 milionów lat temu.

„Kiedy mówimy o prawo- lub leworęczności, większość osób myśli o sposobie trzymania ołówka albo kopania piłki. Nasze badania pokazują jednak, że zwierzę pozbawione rąk i nóg, żyjące ponad 500 milionów lat temu, mogło mieć własny odpowiednik tego typu -ręczności” – powiedział główny autor pracy Scott Evans z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej.

Okres ediakaru (około 635–538 milionów lat temu) był jednym z najważniejszych etapów w historii życia na Ziemi. To właśnie wtedy organizmy jednokomórkowe zaczęły przekształcać się w wielokomórkowe formy życia, osiągając rozmiary widoczne gołym okiem. Wykazywały też coraz bardziej złożone zachowania, m.in. umiejętność poruszania się.

Najlepiej zachowane skamieniałości organizmów z tego okresu znajdują się m.in. w Australii Południowej. Szczególnie cenne są stanowiska w Nilpena Ediacara National Park, gdzie w warstwach osadów zachowały się organizmy pogrzebane podczas gwałtownych sztormów. Dzięki temu naukowcy mogą odtworzyć wygląd dna morskiego sprzed około 550 milionów lat.

Jednym z organizmów odnalezionych na tym stanowisku jest Spriggina, jedno z najstarszych znanych zwierząt o dwubocznej symetrii. Naukowcy przypuszczają, że Spriggina poruszał się po dnie lub tuż nad nim, wijąc się raz w lewo, raz w prawo podczas poszukiwania pokarmu.

Chcąc sprawdzić, czy Spriggina wykazywał preferencję jednej strony ciała, przeanalizowali więc kształt ponad stu wyjątkowo dobrze zachowanych skamieniałości tego zwierzęcia pochodzących zarówno z Nilpena Ediacara National Park, jak i ze zbiorów Muzeum Południowej Australii w Adelajdzie.

Okazało się, że około dwa razy więcej okazów było wygiętych w lewo niż w prawo. Ponieważ skamieniałości zachowują lustrzane odbicie pierwotnego organizmu, oznacza to, że za życia zwierzęta wyginały się w prawą stronę. Tak wyraźna przewaga sugeruje, że zwierzę to preferowało skręcanie w prawo, co czyni je najstarszym znanym organizmem wykazującym populacyjną preferencję danej strony.

Robaki te nie posiadały kończyn i w związku z tym nie można ich uznać za lewo- lub praworęczne w rozumieniu znanym nam dzisiaj. Jednak wykształcenie tendencji do preferowania jednej strony nad drugą stanowi dowód na istnienie zaawansowanego układu nerwowego. „Wiemy, że współczesne zwierzęta wykazujące podobną prawostronność, od owadów, przez ośmiornice, po ptaki i ssaki, mają złożone zdolności sensoryczne. Może to oznaczać, że układ nerwowy Sprigginy był stosunkowo dobrze rozwinięty i pod pewnymi względami przypominał układy nerwowe współczesnych zwierząt” – wyjaśnił Scott Evans.

„To przypomnienie, że niektóre cechy, które dziś uważamy za oczywiste, mają niezwykle odległe korzenie ewolucyjne” – powiedziała współautorka badania Mary Droser z Uniwersytetu Kalifornijskiego.

Zdaniem autorów odkrycie pokazuje, że wiele podstawowych cech wspólnych dla współczesnych zwierząt, takich jak zdolność do aktywnego poruszania się, symetria dwuboczna czy właśnie preferencja jednej strony ciała, pojawiło się już w ediakarze. W kambrze organizmy rozwijały te wcześniejsze przystosowania. (PAP)

ekr/ bar/