W tzw. okresie klasycznym (250–900 r. n.e.) społeczności cywilizacji Majów zamieszkiwały miasta rozciągające się na obszarach dzisiejszego południowego Meksyku, Gwatemali, Belize i północnego Hondurasu.

Istotną rolę w życiu Majów odgrywali zmarli. Szczątki krewnych przechowywano w pobliżu domów, pod podłogami lub wewnątrz ścian, chowano w grobowcach rodzinnych, a czasem przenoszono i wykorzystywano podczas rytuałów.

Nowe badania genetyczne przeprowadzone w Belize przez międzynarodowy zespół naukowców wskazują na inną, nietypową praktykę. Opisano ją w publikacji na łamach serwisu bioRxiv, który jest elektronicznym archiwum nierecenzowanych jeszcze tekstów naukowych.

Z publikacji wynika, że zęby należące do członków elitarnych rodzin składano w jaskini, oddalonej o ponad 26 kilometrów od miejsca głównego pochówku.

Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował 487 próbek kości i zębów pochodzących z różnych stanowisk archeologicznych w trudno dostępnych górach Belize. Uzyskano dane genetyczne dla 430 próbek. Spośród nich 341 próbek należących do 107 różnych osób, pochodziło zarówno z elitarnych i nieelitarnych grobowców cywilizacji Majów. Najbardziej zaskakujący wynik dotyczył 24 osób.

W ich przypadku elementy szkieletu odnaleziono w dwóch miejscach: w grobowcu, znajdującym się pod domem na stanowisku archeologicznym Muklebal Tzul oraz w jaskini Bats’ub, oddalonej o 26,5 kilometra po drugiej stronie gór. Innymi słowy, po śmierci część ich szczątków celowo przeniesiono do odległego miejsca kultu.

We wspomnianej jaskini odkryto ponad 220 zębów. Dla archeologów był to sygnał, że nie mają do czynienia z przypadkowym pochówkiem, lecz z rytuałem.

„Jaskinie były świętymi miejscami, ponieważ stanowiły wejście do świata podziemnego – Xibalby” – mówi Angelina Locker z Uniwersytetu Vanderbilta w Nashville w stanie Tennessee, cytowana przez „New Scientist”. Jej zdaniem możliwe, że tylko elitarne jednostki miały prawo przebywać w tym miejscu, umożliwiającym kontakt z nadprzyrodzonymi siłami, ożywiającymi świat.

Centralną postacią znaleziska była kobieta pochowana w jaskini Bats’ub. Analiza genetyczna wykazała, że była ona przodkinią rodów spoczywających w elitarnych grobowcach Muklebal Tzul. Wokół jej miednicy archeolodzy znaleźli zęby należące do co najmniej 39 różnych osób i odwróconą misę, zawierającą pięć nasion kakao. Głowę kobiety usunięto, a w jej miejscu znajdowała się część naczynia zawierającego pojedynczy jadeitowy koralik. W pobliżu miednicy odkryto też fragmenty czaszki oraz żuchwy – być może należące do samej kobiety. Niedaleko znaleziono również pomarańczową misę ozdobioną przedstawieniem mitycznej istoty będącej połączeniem kolibra i węża.

Badacze interpretują to jako wielowiekowy rytuał oddawania czci przodkini. Kolejne pokolenia mogły przynosić do jaskini zęby swoich krewnych, symbolicznie „łącząc” ich z kobietą.

Zęby są jednymi z najtrwalszych elementów ludzkiego szkieletu. Mogły więc stanowić symbol osoby zmarłej, zachowujący się przez stulecia. W kulturze Majów miały dodatkowe znaczenie. Zęby często ozdabiano, piłowano lub inkrustowano jadeitem.

Samo dostarczenie zębów do jaskini wymagało dużego wysiłku. Trasa prowadziła przez strome wapienne wzgórza i głębokie zapadliska. Według autorów badań podróż mogła trwać więcej niż jeden dzień, szczególnie jeśli uczestnicy nieśli rytualne dary. (PAP)

ekr/ zan/