Słońce podróżuje w Drodze Mlecznej samotnie. W pobliżu, w promieniu około 30 lat świetlnych, znajduje się kilkaset innych gwiazd i brązowych karłów, z których wiele tworzy pary lub nawet bardziej liczne układy.

Hiszpańscy badacze postanowili zebrać razem informacje dotyczące najbliższych nam układów wielokrotnych gwiazd, rozproszone po różnych katalogach i publikacjach astronomicznych. Przyjęto limit 10 parseków, czyli 32,6 lat świetlnych od Słońca.

Naukowcy przejrzeli katalog Washington Double Star zawierający pomiary prędkości radialnych z kilkudziesięciu lat oraz katalog z europejskiego kosmicznego obserwatorium Gaia (DR3), obejmujący paralaksy i ruchy własne gwiazd. Dodatkowo przejrzano literaturę dotyczącą gwiazd w otoczeniu Słońca. Co więcej, dla siedmiu par dokonano dodatkowych obliczeń orbit na podstawie publicznie dostępnych danych astrometrycznych i prędkości radialnych.

Ostatecznie spośród sprawdzonych 424 gwiazd i brązowych karłów w promieniu 10 parseków, zidentyfikowano 215 obiektów w 92 układach wielokrotnych. Z tego 68 to układy podwójne, 19 to potrójne, trzy mają po cztery gwiazdy, a dwa obejmują aż po pięć gwiazd.

Okresy orbitalne są bardzo różnicowane i mieszczą się w przedziale od zaledwie jednego dnia do nawet milionów lat.

Ciekawą konkluzją z analizy zestawienia jest związek pomiędzy masą, a „towarzyskością” gwiazd. Jeśli gwiazda ma masę ponad pół masy Słońca, to istnieje 41 proc. szans, ze posiada co najmniej jedną towarzyszkę. Natomiast mniej masywne gwiazdy nie są takie towarzyskie. W przypadku czerwonych karłów i brązowych karłów o masach poniżej jednej dziesiątej masy Słońca, ułamek układów wielokrotnych maleje do dziewięciu procent.

Publikacja stanowi zweryfikowaną listę wszystkich znanych układów wielokrotnych w bliskim otoczeniu Słońca. Będzie przydatna na przykład przy ustalaniu wstępnej listy celów do obserwacji dla przyszłych projektów bezpośredniego sfotografowania planet typu ziemskiego, takich jak Habitable Worlds Observatory (HWO) od NASA czy Larger Interferometer For Exoplanets (LIFE) od ESA. Kwestia czy gwiazda jest wielokrotna, jaka jest separacja składników i różnica w ich jasnościach to istotne kryteria przy wybieraniu celów – ciasne układy będą wykluczone jako zbyt trudne do w kontekście fotografowania planet, a szerokie mogą się przydać przy dokładnym ustalaniu parametrów gwiazd mających planety.

Autorzy planują opracować też kolejne zestawienie, tym razem układów wielokrotnych w odległości do 100 parseków oraz mapę granic pomiędzy najrozleglejszymi układami wielokrotnymi.

Pierwszym autorem publikacji jest J. González-Payo z Universidad Complutense de Madrid. Tekst ukazał się w serwisie arXiv, w którym dostępne są wstępne wersje prac naukowych, z których część jest następnie po procesie recenzji publikowana w czasopismach naukowych. (PAP)

cza/ zan/