Lelek rdzawoszyi to nocny ptak z rzędu lelkowych, gniazdujący głównie na Płw. Iberyjskim i w północnej Afryce, a zimujący w Afryce Zachodniej. Dorasta do ok. 30 cm długości i jest uważany za mistrza kamuflażu ze względu na upierzenie przypominające korę i suchą ściółkę. Żeruje w locie, polując na owady, a w ciągu dnia pozostaje nieruchomy na ziemi lub gałęziach. Nie buduje gniazd, składając jaja bezpośrednio na podłożu.

Badania tego gatunku przez ponad dekadę prowadził międzynarodowy zespół naukowców z Hiszpanii, Szwecji i Niemiec, koncentrując się na populacji zamieszkującej Park Narodowy Donana (Hiszpania). Dzięki zaawansowanym rejestratorom ornitolodzy 24 godziny na dobę śledzili aktywność, temperaturę ciała i zachowanie ptaków, a zebrane dane powiązali z 29-dniowym cyklem faz Księżyca.

Analiza pokazała, że w czasie pełni lelki przez większą część nocy polują, korzystając z naturalnego oświetlenia, z kolei w okresach bez intensywnego światła księżycowego ich aktywność gwałtownie spada, a żerowanie ogranicza się do krótkich momentów o świcie i zmierzchu.

- W przeciwieństwie do nietoperzy, lelki nie radzą sobie w całkowitej ciemności. Bez światła Księżyca nie są w stanie zdobyć wystarczającej ilości pokarmu i pokryć zapotrzebowania energetycznego - powiedział współautor badania dr Anders Hedenstroem.

Dlatego w najciemniejsze noce ptaki ograniczają ruch do minimum oraz obniżają temperaturę ciała, przechodząc w stan oszczędzania energii przypominający krótkotrwałą hibernację, co wśród ptaków jest bardzo rzadkim zjawiskiem. Kiedy pełnia wraca, lelki znowu zwiększają intensywność żerowania i odbudowują zapasy energii.

- Najbardziej zaskoczyło nas to, jak silnie ciemność determinuje tę strategię i że powtarza się ona co miesiąc - zaznaczyli badacze.

Księżyc wyznacza także zwyczaje migracyjne ptaków. Ich wiosenna wędrówka z Afryki Zachodniej rozpoczyna się zwykle dwa tygodnie po pełni, gdy bilans energetyczny jest odbudowany.

Rytm naturalnego satelity Ziemi określa również rozród - termin składania jaj u lelków jest zsynchronizowany z fazami Księżyca, które wpływają na aktywność nocnych owadów. Dzięki temu pisklęta wykluwają się w okresie największej dostępności pokarmu.

Autorzy publikacji podkreślili, że gatunki nocne są szczególnie wrażliwe na zmiany warunków świetlnych, w tym zanieczyszczenie światłem i zmiany klimatu. Coraz szersza obecność sztucznego oświetlenia w środowisku może zakłócać ich cykl życiowy.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ agt/