Wzrost liczby wniosków widać w różnych konkursach; tylko w tych rozstrzygniętych w tym roku to od 15 do nawet 34 procent rok do roku.

Jak powiedział PAP dyrektor NCN prof. Krzysztof Jóźwiak, rosnąca liczba spływających wniosków nie wiąże się jednak z rosnącym zatrudnieniem kadry odpowiedzialnej za przeprowadzenie całego procesu.

- Na zewnątrz komunikujemy przede wszystkim nasze potrzeby budżetowe na finansowanie projektów badawczych. Ale również środki przeznaczone na obsługę całego tego procesu są niewystarczające, głównie brakuje na wyższe wynagrodzenia na pracowników i na nowe etaty. Obecnie cała obsługa procesów grantowych to około 3 proc. całego budżetu NCN. To bardzo mało – również w porównaniu z podobnymi agencjami grantowymi z innych krajów. A znaczący wzrost liczby składanych wniosków naturalnie oznacza, że potrzeba dużo więcej pracy nad całym procesem; my to robimy podobnymi zasobami, co wcześniej – powiedział.

Pytany, o ile procent musiałoby wzrosnąć zatrudnienie, aby umożliwić płynność obsługi większej liczby wniosków ocenił, że o około 30 procent. Dodał, że wzmocnienie kadrowe NCN to warunek konieczny, ale nie jedyny – chodzi o cały system obsługi konkursów. - Większa liczba wniosków oznacza również konieczność zaangażowania większej liczby ekspertów i recenzentów, a co za tym idzie – wyższe koszty wynagrodzeń, podróży i zakwaterowania - uzupełnił.

Pytany, czy wzrost wniosków jest powiązany z rozwojem narzędzi AI, dyrektor przytaknął. Przyznał również, że z tego względu bardzo dużo wniosków jest bardzo dobrze przygotowanych pod względem formalnym, ale jednocześnie często są one bez „tego czegoś”, co wskazywałoby na wyróżniający pomysł. – Widzimy, że naukowcy korzystają z narzędzi AI, przygotowując wnioski, ale ja nadal wierzę, że ciągle najważniejszym elementem przy decyzji o tym, które wnioski powinny być finansowane, jest jednak ten unikalny pomysł na badania – powiedział.

Z kolei na pytanie, czy w NCN wykorzystuje się narzędzia AI do sprawdzania wniosków, odparł, że „w pewnych elementach tak”, ale „na specjalnych warunkach”. - Wykorzystujemy AI pomocniczo na etapie oceny formalnej, np. do weryfikacji, czy cały wniosek został złożony po angielsku. Wszystko odbywa się na naszych lokalnych serwerach – wyjaśnił. Zapewnił jednak, że ocena samego pomysłu naukowego nie odbywa się przy pomocy narzędzi AI.

W dniach 6-7 maja w Katowicach odbywa się 12. edycja Dni Narodowego Centrum Nauki. To doroczne spotkanie, za każdym razem w innym mieście akademickim. Udział w nim biorą badacze na różnych etapach kariery, a także osoby pracujące w administracji zajmujące się obsługą grantów, osoby zajmujące się tematyką zarządzania danymi badawczymi oraz studenci myślący o karierze w nauce.

Debata otwierająca była poświęcona relacji między ryzykiem badawczym a mechanizmami oceny projektów grantowych.

W tym kontekście prof. Jóźwiak ocenił, że w NCN jest miejsce na ryzyko. – W mojej ocenie NCN jest elastyczne i gotowe na przyjmowanie ryzykowanych projektów. Zachęcamy naukowców do przygotowywania i składania właśnie takich wniosków – również w tych interdyscyplinarnych, transobszarowych projektach badawczych. Tam rzeczywiście z jednej strony jest największe ryzyko, że hipotezy badawcze mogą się nie potwierdzić, ale z drugiej strony jest największa szansa, że jeżeli się potwierdzą, to będą to naprawdę doniosłe odkrycia, istotne z punktu widzenia nauki i społeczeństwa – powiedział.

Dodał, że mimo wszystko w NCN są pewne ograniczenia, wynikające z zasad gospodarowania środkami publicznymi.

PAP zapytała też prof. Jóźwiaka o kolejną petycję naukowców. W środę rozpoczęło się zbieranie online podpisów pod apelem o zwiększenie finansowania nauki do 3 proc. PKB i o konkretne postulaty dotyczące zatrudnienia naukowców i prowadzenia badań naukowych. Pojawił się tam również apel o zwiększenie budżetu NCN.

Dyrektor podkreślił, że NCN jest instytucją, która w 100 procentach jest poświęcona finansowaniu badań naukowych w obszarze badań podstawowych. – W związku z tym wydaje się, że zwiększenie finansowania NCN jest naturalnym elementem petycji i oczekiwań środowiska – od lat – powiedział.

Przypomniał też, że NCN działa w systemie konkursowym, w którym finansowane są tylko wybrane projekty. Obecnie tzw. wskaźnik sukcesu wynosi średnio kilkanaście procent. Za pożądany wskazuje się 25 proc. Również w ocenie dyrektora ta liczba „wydaje się optymalna”. – Z jednej strony utrzyma poziom konkurencji, ale z drugiej daje też pewność, że wszystkie bardzo dobre pomysły naukowe – i tych młodszych i bardziej zaawansowanych naukowców, z dużych i mniejszych ośrodków badawczych – będą finansowane – podsumował prof. Jóźwiak.

Według szacunków dyrektora, aby uzyskać ten wskaźnik na poziomie 25 proc. budżet NCN powinien wzrosnąć o 400 mln zł - do kwoty około 2,15 mld zł.

Współorganizatorem Dni NCN 2026 jest Uniwersytet Śląski, pełniący rolę lidera konsorcjum siedmiu śląskich uczelni publicznych - Konsorcjum Akademickiego - Katowice Miasto Nauki. Wśród patronów medialnych wydarzenia jest serwis Nauka w Polsce PAP.

Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ agt/