Jednorazowe podanie donosowe mebufoteniny może szybko zmniejszyć objawy depresji lekoopornej, a poprawa u części pacjentów utrzymuje się przez osiem tygodni – wynika z międzynarodowego badania klinicznego opublikowanego w „JAMA”.
Współautorem pracy jest prof. Wiesław J. Cubała z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. W badaniu uczestniczyło 49 pacjentów z Polski.
Depresja dotyka około 290 mln ludzi na świecie i poważnie utrudnia codzienne funkcjonowanie. U około jednej trzeciej chorych co najmniej dwie próby leczenia przeciwdepresyjnego nie przynoszą wystarczającej poprawy. Mówi się wówczas o depresji lekoopornej. Osoby te doświadczają większego cierpienia emocjonalnego i są bardziej narażone na śmierć samobójczą niż pacjenci, u których leczenie jest skuteczne.
Jednym z kierunków poszukiwania nowych terapii są psychodeliki. Ich wykorzystanie wiąże się jednak z trudnościami organizacyjnymi: po podaniu psylocybiny czy LSD pacjent wymaga od czterech do dwunastu godzin obserwacji w placówce medycznej.
Rozwiązaniem może być donosowe podawanie mebufoteniny, substancji psychodelicznej znanej również jako 5-MeO-DMT. W badaniu wykorzystano jej syntetyczny preparat – benzoesan mebufoteniny (BPL-003). Substancja ta oddziałuje na receptory serotoninowe w mózgu, a wywoływane przez nią doświadczenie psychodeliczne trwa stosunkowo krótko. Największe nasilenie tych efektów występuje zwykle po 8–15 minutach, a powrót do stanu wyjściowego następuje po około 45–60 minutach.
Wcześniejsze badanie, w którym uczestnicy wiedzieli, jaki preparat otrzymują, przyniosło obiecujące wyniki: po pojedynczej dawce 10 mg poprawa objawów depresji utrzymywała się przez trzy miesiące. Nowe badanie pozwoliło ocenić działanie preparatu w bardziej rygorystycznych warunkach.
W badaniu klinicznym fazy 2b (etapie, na którym ocenia się skuteczność i bezpieczeństwo różnych dawek eksperymentalnego leku przed większymi badaniami) uczestniczyły 193 osoby w wieku od 18 do 75 lat z depresją o nasileniu umiarkowanym lub ciężkim. Badanie prowadzono w 38 ośrodkach w Australii, Europie i Stanach Zjednoczonych. Wśród uczestników było 49 pacjentów z Polski.
U wszystkich badanych od dwóch do pięciu wcześniejszych terapii przeciwdepresyjnych nie przyniosło wystarczającej poprawy. Uczestników losowo przydzielono do trzech grup, które otrzymały pojedynczą dawkę donosową benzoesanu mebufoteniny: 8 mg, 12 mg lub 0,3 mg. Najmniejsza dawka, mająca nie wywoływać zauważalnych efektów psychodelicznych, służyła do porównania skuteczności leczenia.
Wszystkim zapewniono wsparcie psychologiczne, a osoby przyjmujące wcześniej leki przeciwdepresyjne odstawiały je pod nadzorem przed podaniem preparatu. Obserwacja trwała osiem tygodni.
Badanie zaplanowano jako podwójnie zaślepione, co oznacza, że ani uczestnicy, ani personel nie mieli wiedzieć, kto otrzymał którą dawkę. Skuteczność oceniano przede wszystkim na podstawie zmiany nasilenia objawów w skali depresji Montgomery’ego-Åsberg (MADRS) po czterech tygodniach.
Obie większe dawki zmniejszały objawy skuteczniej niż dawka porównawcza. Po czterech tygodniach wynik w skali depresji obniżył się średnio o 12,5 punktu w grupie otrzymującej 8 mg i o 11,1 punktu w grupie otrzymującej 12 mg, wobec 5,5 punktu w grupie porównawczej. Różnice były istotne statystycznie.
Przewagę większych dawek obserwowano już następnego dnia po podaniu preparatu i utrzymywała się ona do końca ośmiotygodniowej obserwacji. Obie dawki działały podobnie, przy czym 8 mg zapewniało korzystniejszą równowagę między skutecznością a tolerancją leczenia.
Po czterech tygodniach remisję, czyli ustąpienie objawów depresji lub zmniejszenie ich do minimalnego poziomu, stwierdzono u 26 proc. uczestników otrzymujących 8 mg, 18 proc. otrzymujących 12 mg i 8 proc. osób z grupy porównawczej. Z kolei zmniejszenie nasilenia objawów o co najmniej połowę odnotowano odpowiednio u 35 proc., 34 proc. i 12 proc. uczestników.
Zdarzenia niepożądane odnotowano u 76 proc. uczestników otrzymujących 8 mg, 85 proc. otrzymujących 12 mg i 73 proc. w grupie porównawczej. Niemal wszystkie miały nasilenie łagodne lub umiarkowane. Najczęściej występowały bóle głowy, nudności i ból w miejscu podania preparatu.
U jednej osoby otrzymującej 12 mg odnotowano dwa ciężkie zdarzenia niepożądane w postaci napadów paniki, uznane za związane z leczeniem. Obserwowano również przejściowe wzrosty ciśnienia tętniczego i tętna, które ustępowały w ciągu godziny. Podczas badania nie odnotowano zachowań samobójczych, choć zgłaszano myśli samobójcze bez zamiaru ich realizacji.
Naukowcy sprawdzali także, jak szybko pacjenci odzyskiwali stan pozwalający na opuszczenie placówki. Już po 90 minutach około dwóch trzecich uczestników spełniało kryteria gotowości do wypisu. W ciągu dwóch godzin kryteria te spełniało 85 proc. osób otrzymujących 8 mg i 78 proc. otrzymujących 12 mg. Zgodnie z protokołem badania pacjenci mogli jednak opuścić ośrodek najwcześniej po czterech godzinach.
Zdaniem autorów krótki czas bezpośredniego działania psychodelicznego, szybki powrót do stanu wyjściowego i utrzymująca się poprawa mogą ułatwić pacjentom korzystanie z terapii oraz ograniczyć obciążenie placówek medycznych. Wyniki sugerują również, że długotrwałe doświadczenie psychodeliczne nie musi być konieczne do uzyskania utrzymującego się efektu przeciwdepresyjnego.
Autorzy wskazują jednak na ograniczenia badania. Pacjenci i personel często domyślali się przydzielonej dawki na podstawie efektów psychodelicznych, co mogło wpływać na oczekiwania wobec leczenia. Osoby niezależnie oceniające nasilenie depresji nie znały jednak przydziału uczestników.
Na wyniki mogło też wpływać odstawienie wcześniejszych leków przeciwdepresyjnych, choć skuteczność preparatu była podobna niezależnie od tego, czy było ono konieczne. Badana grupa była mało zróżnicowana etnicznie i mogła obejmować zbyt niewiele osób z najcięższą lekoopornością. Nie oceniono również osobnego wpływu wsparcia psychologicznego na efekty terapii.
Badanie sfinansowała firma Beckley Psytech Ltd, należąca do AtaiBeckley. Pracownicy sponsora uczestniczyli m.in. w projektowaniu badania, analizie danych i przygotowaniu publikacji.
Wyniki przemawiają za dalszym badaniem donosowej mebufoteniny jako potencjalnej terapii depresji lekoopornej. Do kolejnego etapu badań klinicznych – fazy 3 (dużych badań z udziałem większej liczby pacjentów, mających potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo leku) – naukowcy wskazali dawkę 8 mg, która zapewniała korzystną równowagę między skutecznością a bezpieczeństwem.
Skuteczność i bezpieczeństwo preparatu wymagają jednak potwierdzenia w większych badaniach. Nie wiadomo też, jak długo utrzymuje się poprawa po upływie ośmiu tygodni ani jakie mogą być skutki wielokrotnego podawania leku.
Badanie „Single Intranasal Administration of the Psychedelic Mebufotenin for Treatment-Resistant Depression: A Randomized Clinical Trial” opublikowano w czasopiśmie „JAMA”. (PAP)
wl/ bar/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.