Damian Jabłeka to finalista XXII edycji konkursu Popularyzator Nauki. Jest wieloletnim pracownikiem, a od września 2026 r. - dyrektorem Planetarium Śląskiego Parku Nauki w Chorzowie. Astronom prowadzi własny program popularyzatorski „Dotknij Nieba! Damian Jabłeka”, w ramach którego pod prawdziwym niebem, pod kopułą planetarium, w salach wykładowych, podczas festiwali i koncertów, w telewizji i internecie opowiada o astronomii, zjawiskach zachodzących we wszechświecie i dzieli się fascynacją kosmosem.

– Dzięki astronomii możemy obcować z wyjątkowym pięknem natury. Kiedy robi się ciemno, spoglądamy na niebo i widzimy Drogę Mleczną; jak użyjemy teleskopu lub lornetki, dostrzegamy odległe ciała niebieskie i widowiskowe mgławice – powiedział PAP Damian Jabłeka. 

Dodał, że zachwyt nad wszechświatem nie opuszcza go od dzieciństwa. – Miałem może 13 lat i byłem zainteresowany naukami ścisłymi. Po jednej z lekcji moja nauczycielka fizyki, pani Janina, powiedziała: „Zostań na chwilę”. Poradziła mi: „Musisz się zainteresować czymś konkretnym” – wspominał.

Dodał, że dostał od nauczycielki książkę „Niebo na dłoni” – słowacki przewodnik astronomiczny Eduarda Pitticha i Dušana Kalmančoka, przetłumaczony przez wybitnego polskiego astronoma prof. Jerzego Kreinera. – Wertując stronę po stronie po prostu wsiąknąłem w astronomię. Nie mogłem się oderwać. To był ten impuls – stwierdził finalista.

Przyznał, że chciałby w pracy popularyzatorskiej odegrać dla któregoś z młodych ludzi taką rolę, jaką w jego przypadku odegrała nauczycielka fizyki. – Nie chcę zmarnować żadnej szansy, żeby dać im inspirację, by zajęli się czymś fajnym, co może stać się ich życiową drogą albo nawet weekendowym hobby – powiedział.

Podkreślił, że astronomia pasjonuje go również dlatego, że – jak stwierdził – obejmuje ogrom wiedzy. – Jest inna niż pozostałe dziedziny nauki. Obserwujemy obiekty oddalone o miliardy lat świetlnych od naszej planety, ciała niebieskie powstałe niedługo po Wielkim Wybuchu. Żeby wnioskować o naturze wszechświata, badamy światło i promieniowanie, które dociera do Ziemi, więc przyglądamy się temu, co wydarzyło się miliony lat temu. To natura daje nam tę tajemniczą wiedzę – opisywał dyrektor Planetarium Śląskiego.

Dodał, że właśnie taką astronomię stara się przybliżać w ramach projektu „Dotknij Nieba! Damian Jabłeka”. – Kieruję go do dzieci i młodzieży: współpracuję z Uniwersytetami Dzieci albo domami kultury. Prowadzę pokazy, warsztaty, wykłady popularnonaukowe. Ale z drugiej strony na przykład Noce Perseidów to wydarzenia rokrocznie gromadzące tysiące ludzi w każdym wieku. Na te spotkania, głównie na Śląsku, przychodzą rodziny z dziećmi, grupy przyjaciół, którzy chcą się spotkać pod nocnym niebem. Pasjonaci astronomii i osoby, które spotykają się z nią po raz pierwszy. Patrzenie w niebo daje nam możliwość nabrania dystansu do codzienności, jest odskocznią od zwykłych kłopotów. To relaks, ale oprócz rozrywki jest w nim element nauki, dowiadujemy się czegoś nowego. Następnego dnia wracamy do codziennych spraw, patrząc na wszystko z kosmicznej perspektywy – uważa astronom.

Nie chodzi mu o to, by każdy z młodych uczestników jego zajęć wybrał kiedyś karierę naukową albo chciał zostać astronautą. – Ideą, która mi przyświeca, jest to, żeby odważyli się odkrywać i zdobywać własne kosmosy. Dla jednych to marzenia o eksplorowaniu wszechświata, dla innych przełamanie lęku przed wypowiadaniem się publicznie, realizacja pasji plastycznych lub muzycznych. Głębia kosmosu, fascynująca historia jego poznawania i zdobywania może być inspiracją dla każdego – ocenił popularyzator.

Opowiadał, że spotkania popularyzatorskie z małymi dziećmi zaczyna często od zdania: „Opowiem wam historię”. – Możemy zasypać słuchaczy suchymi faktami, nawet zaskoczyć ich ciekawostką, ale żeby dotrzeć do dzieci, konieczna jest opowieść, która utkwi im w pamięci. Dlatego zaczynam od opowiedzenia historii czasem osobistej, czasem o innych astronomach – zwłaszcza o ich dzieciństwie. Uwielbiam szukać opowieści o dzieciństwie naukowców, bo mali uczestnicy moich zajęć mogą się z nimi identyfikować – zaznaczył

Jako przykład podał Edwina Hubble’a, amerykańskiego astronoma, pioniera kosmologii obserwacyjnej. – W dzieciństwie odnosił wiele sukcesów sportowych. Potem ojciec zabronił mu być astronomem, miał być prawnikiem i kropka. Na szczęście Hubble nie ustąpił, odkrył wiele tajemnic kosmosu i zmienił nasze patrzenie na wszechświat. Jego imieniem nazwano teleskop kosmiczny, dzięki któremu dokonano jednych z najważniejszych odkryć XX wieku i napisano dziesiątki prac naukowych. Takich właśnie historii szukam – tłumaczył Damian Jabłeka. 

Przypomniał, że w sierpniu br. zorganizował razem z planetarium i „Gazetą Łaziską” jednoczesne obserwacje zaćmienia słońca i roju Perseidów. – Dostałem zaproszenie hałdę Skalny w Łaziskach Górnych przy kopalni Bolesław Śmiały. To hałda pokopalniana, częściowo zrewitalizowana, porośnięta trawą. Roztacza się stamtąd imponująca panorama całego Górnego Śląska. Zaćmienie można było w Polsce obserwować po godz. 19, o zachodzie Słońca. A ponieważ tego dnia wypadało też maksimum Perseidów, po zachodzie mieliśmy wspaniały widok na „spadające gwiazdy” – opowiadał. 

Dodał, że zainteresowanie tym wydarzeniem spowodowało „małą katastrofę” w Łaziskach – dla chętnych brakowało miejsc parkingowych i miasto długo było całkowicie zakorkowane.

Wspomniał, że na hałdzie Skalny, mimo otaczających Łaziska dużych śląskich ośrodków, panowały doskonałe warunki do obserwacji nocnego nieba. – Od lat upominam się o racjonalne oświetlanie miast i dróg. Ekologia ciemnego nieba jest potrzebna nie tylko miłośnikom astronomii i naukowcom. Sztuczne światło szkodzi naszemu zdrowiu i negatywnie wpływa na środowisko. Zanieczyszczenie światłem to najmniej eksplorowany ekologiczny problem na świecie – podsumował Damian Jabłeka. 

Konkurs Popularyzator Nauki jest organizowany przez serwis Nauka w Polsce. Zwycięzców poznamy w styczniu. 

Nauka w Polsce, Anna Bugajska

abu/ zan/