PAP zapytała kandydatów o ich najważniejsze postulaty, które w wielu kluczowych obszarach okazały się zbieżne.

Wszyscy kandydaci zgadzają się, że nauka i instytuty PAN są systemowo niedofinansowanie, dlatego trzeba przekonywać społeczeństwo i decydentów, że inwestycja w akademię jest inwestycją w bezpieczeństwo, rozwój i międzynarodową pozycję Polski.

Prof. Konarzewski przede wszystkim proponuje dalszą integrację środowiska wokół akcji „3 proc. PKB na naukę, 100 proc. dla Polski”, a także pozyskiwanie na badania naukowe środków również z innych źródeł, np. z funduszu MON na rzecz bezpieczeństwa i obronności. Prof. Liebert proponuje ogólnopolską kampanię na rzecz zwiększenia systemowego finansowania nauki, która przekona społeczeństwo i polityków, że jest to inwestycja w przyszłość i bezpieczeństwo kraju. Z kolei prof. Rowiński proponuje sięganie również po fundusze inne niż systemowe, a więc zwiększenie pozyskiwania środków europejskich oraz finansowania z innych resortów i instytucji publicznych, a także  budowanie większych programów badawczych.

Wszyscy kandydaci chcą ponadto, aby głos akademii był bardziej słyszalny i wykorzystywany przez decydentów i społeczeństwo. Prof. Konarzewski chce m.in. wyjść do polityków i kandydatów do parlamentu z ofertą doradztwa naukowego i merytorycznego w tematach istotnych dla danego regionu – by później przenieść to na poziom krajowy. Prof. Liebert postuluje stałą obecność PAN w debacie publicznej, zabieranie głosu w najważniejszych sprawach społeczno-gospodarczych i odgrywanie wiodącej roli w kształtowaniu polityki naukowej państwa. Prof. Rowiński chciałby, aby PAN była wiarygodnym, niezależnym doradcą państwa, dostarczającym rzetelnej wiedzy w epoce dezinformacji, oraz aktywnym uczestnikiem debaty publicznej.

Jeżeli chodzi o instytuty PAN, dla każdego kandydata są one fundamentem akademii, dlatego kluczowe jest wzmocnienie ich pozycji. Prof. Konarzewski liczy na wejście w życie noweli ustawy o PAN, co ma m.in. zwiększyć fundusze na funkcjonowanie instytutów. Dla prof. Lieberta wspieranie rozwoju instytutów to jeden z głównych elementów misji PAN. Prof. Rowiński chce wzmacniać pozycję instytutów w kraju i na arenie międzynarodowej oraz pomagać im w zdobywaniu grantów.

Prof. Marek Konarzewski – obecny prezes – przede wszystkim chce kontynuować swoją drogę i swoje działania.

– Będę przekonywał korporantów do tego, co udało się dokonać w ciągu czterech lat upływającej kadencji. Przypomnę: najważniejszym osiągnięciem jest nowelizacja ustawy o Polskiej Akademii Nauk, która wkrótce ma znaleźć się w Sejmie. Dalej: utworzenie dwóch nowych, międzynarodowych instytutów naukowych oraz Oddziału PAN w Warszawie, który skupia 40 proc. wszystkich członków akademii. To zmiany wewnętrzne, takie jak statut akademii, ale również znacznie szersza współpraca z rządem, której do tej pory nie było – m.in. współpraca z Ministerstwem Obrony Narodowej w zakresie rozwijania technologii, które w instytutach już mamy, a które mogą być użyteczne dla polskiej armii i polskiego bezpieczeństwa. Przykładem jest aerostat „BASIA”, który we wrześniu pozytywnie przeszedł testy poligonowe i wejdzie na wyposażenie sił zbrojnych – wymieniał w rozmowie z PAP.

Według prof. Adama Lieberta „w czasach dynamicznych przemian społecznych akademia jest szczególnie potrzebna jako strażnik wiedzy”.

- Najważniejszym moim postulatem jest skierowanie aktywności PAN na realizację jej misji, przywrócenie jej należnej roli w społeczeństwie i systemie nauki. PAN powinna być stale obecna w debacie publicznej. (…) Chciałbym przekonać członków akademii, że potrzebujemy zmiany dotychczasowego sposobu działania i większego zaangażowania w realizację jej misji. Proponuję program konkretnych przedsięwzięć, które pozwolą w pełniejszym stopniu wykorzystać potencjał PAN i wzmocnić jej rolę w społeczeństwie oraz systemie nauki. Chciałbym, aby w akademii stosowany był typowy dla środowiska akademickiego demokratyczny styl zarządzania, oparty na dyskusji, poszukiwaniu porozumienia i kolegialnym podejmowaniu decyzji – zapowiedział.

Najważniejszym postulatem prof. Pawła Rowińskiego jest silna i integralna Polska Akademia Nauk, działająca na rzecz całego polskiego systemu nauki.

– Prężnie działająca Akademia ma sens tylko w silnym otoczeniu naukowym - we współpracy z dobrymi uczelniami i instytutami badawczymi. Dlatego zmiany w PAN powinny przede wszystkim wzmacniać jej potencjał naukowy, a szczególnie pozycję instytutów PAN w kraju i na arenie międzynarodowej. Chciałbym, aby PAN była jeszcze mocniej oparta na międzynarodowych standardach doskonałości naukowej i kształcenia, a jednocześnie bardziej widoczna w życiu publicznym. W epoce dezinformacji i rosnącej polaryzacji potrzebujemy instytucji, która potrafi przedstawiać społeczeństwu rzetelną wiedzę, także wtedy, gdy nauka nie daje prostych odpowiedzi – powiedział PAP.

Prof. Marek Konarzewski jest profesorem nauk biologicznych, związanym z Uniwersytetem w Białymstoku i Uniwersytetem Warszawskim. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na zagadnieniach z pogranicza ekologii, fizjologii i genetyki zwierząt, w szczególności na mechanizmach ewolucji wydatkowania energii. W latach 2008-2013 był radcą-ministrem ds. wymiany naukowo-technologicznej w Ambasadzie RP w Waszyngtonie, a w latach 2017-2021 doradcą ministra spraw zagranicznych ds. nauki i technologii. 

Adam Liebert jest inżynierem biomedycznym, profesorem nauk technicznych. Specjalizuje się w optyce biomedycznej i rozwoju nieinwazyjnych metod badania mózgu, w tym metod oceny perfuzji i utlenowania tkanek. Od początku swojej kariery naukowej jest związany z Instytutem Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej im. Macieja Nałęcza PAN, którym w latach 2014-2022 kierował przez dwie kadencje. Obecnie kieruje Zakładem Metod Obrazowania Mózgu i Badań Funkcjonalnych Układu Nerwowego.

Paweł Rowiński jest geofizykiem, profesorem nauk o Ziemi. Specjalizuje się w hydrodynamice środowiskowej, modelowaniu i eksperymentalnym badaniu procesów hydrologicznych oraz wpływie zmian klimatu na zasoby wodne. Przewodniczy Komitetowi Nauk o Wodzie i Gospodarki Wodnej PAN. Obecnie jest dyrektorem Instytutu Geofizyki PAN, a także pełni funkcję prezesa Europejskiej Federacji Akademii Nauk (ALLEA). Jest też wiceprzewodniczącym Science Advice for Policy by European Academies (SAPEA), czyli gremium doradztwa naukowego dla Komisji Europejskiej. Ponadto w latach 2015-2022 pełnił funkcję pierwszego wiceprezesa PAN.

Wybór prezesa odbędzie się 22 października podczas 157. sesji Zgromadzenia Ogólnego PAN. Następuje on w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością ważnie oddanych głosów, przy obecności co najmniej jednej trzeciej liczby członków krajowych akademii (których obecnie jest 340).

Jak wynika z zapisów ustawy o Polskiej Akademii Nauk, prezes PAN kieruje działalnością akademii, sprawuje bieżący nadzór nad jednostkami naukowymi akademii i innymi jednostkami organizacyjnymi oraz koordynuje pracę wydziałów, ma prawo wydawania decyzji administracyjnych, a także może w razie potrzeby powoływać komisje i zespoły doradcze. Prezes jednak nie zarządza akademią jednoosobowo – wiele kluczowych decyzji jest podejmowanych przez Zgromadzenie Ogólne, Prezydium lub Kanclerza.

Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ zan/