Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) oraz jego cięższa postać – przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne (PMDD), wywołują dotkliwe objawy psychiczne i fizyczne, m.in. wahania nastroju, zmęczenie, problemy z koncentracją, bóle głowy czy bóle mięśni. Dolegliwości te występują w drugiej fazie cyklu miesiączkowego i utrudniają codzienne funkcjonowanie, negatywnie wpływając na pracę, naukę oraz relacje z bliskimi.

Szacuje się, że objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego dotykają 20-30 proc. kobiet, natomiast przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne - 3-8 proc. Skala problemu jest znacząca, jednak czynniki psychologiczne chroniące przed rozwojem objawów nie zostały do tej pory dogłębnie zbadane.

Badanie opublikowane na łamach „Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice” (DOI: 10.1111/papt.70093) stanowi część szerszego projektu, poświęconego analizie potencjalnych mechanizmów oraz czynników ochronnych przed wystąpieniem PMS i PMDD.

W nowym badaniu dr Rachela Antosz-Rekucka, psycholożka z Instytutu Psychologii Uniwersytetu SWPS, i dr hab. Katarzyna Prochwicz, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego, psycholożka z Instytutu Psychologii UJ, przeanalizowały, jakie czynniki mogą chronić przed wystąpieniem poważnych objawów przedmiesiączkowych. Wzięły pod uwagę m.in. poczucie koherencji (przekonanie, że świat jest zrozumiały i ma sens, a my potrafimy sobie radzić z wyzwaniami), umiejętności praktykowania uważności oraz współczucie wobec siebie i sprawdzały, jaki mają one związek z przebytą traumą i zwiększonym odczuwanym stresem oraz objawami zaburzeń przedmiesiączkowych.

Udział w badaniu wzięło 228 osób w wieku 18-52 lata. Zapytano je o dotychczasowe doświadczenia związane z objawami przedmiesiączkowymi, następnie część z nich śledziła przez dwa cykle menstruacyjne swoje symptomy.

Wyniki sugerują, że wyższy poziom określonych zasobów psychicznych może osłabiać negatywny wpływ stresu i traumy na nasilenie dolegliwości związanych z cyklem menstruacyjnym.

„Określone postawy psychiczne mogą w odczuwalny sposób osłabiać wpływ codziennego stresu na nasilenie objawów przedmiesiączkowych. Wśród nich znalazło się życzliwe nastawienie do siebie i akceptowanie trudnych momentów (samowspółczucie, ang. self-compassion). Dzięki takiemu podejściu kobiety łatwiej przechodzą przez trudne momenty cyklu, nawet w sytuacjach silnego napięcia nerwowego” - opisuje cytowana przez uczelnię dr Rachela Antosz-Rekucka z USWPS, która przeprowadzała badanie w ramach przygotowywania pracy doktorskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Ulgę może przynieść również praktykowanie uważności (ang. mindfulness), czyli kierowania uwagi na to, co dzieje się z nami w danej chwili, bez oceniania i zamartwiania się. W przypadku PMS i PMDD szczególnie pomocne jest nieocenianie własnych reakcji emocjonalnych, chroniące przed wyolbrzymianiem odczuwanego dyskomfortu. Ze wzrostem przedmiesiączkowego napięcia lepiej radzą sobie osoby wykazujące ponadto silne poczucie sensu działania.

W przypadku osób z doświadczeniem traumy w przeszłości czynnikiem redukującym jej negatywny wpływ na objawy przedmiesiączkowe może być umiejętność precyzyjnego opisywania swoich stanów wewnętrznych i uczuć oraz zdolność do nieoceniania własnych reakcji emocjonalnych.

Wnioski z badania mogą mieć znaczenie dla wielu osób. Dzięki obserwacjom mogą powstać nowoczesne programy terapeutyczne oparte m.in. na treningu uważności czy terapii skoncentrowanej na samowspółczuciu. Pozwoli to również ograniczyć podawanie leków.

„Badanie sugeruje, że bardziej wyrozumiałe i uważne podejście do samego siebie może przynieść korzyści osobom z poważnymi objawami przedmiesiączkowymi. PMS i PMDD są schorzeniami przewlekłymi, dlatego interwencje takie, jak podejście oparte na uważności, terapia skoncentrowana na współczuciu lub strategie ukierunkowane na wzmocnienie poczucia koherencji mogą pomóc skuteczniej radzić sobie z objawami i potencjalnie poprawić ogólną jakość życia” – podkreśla dr Antosz-Rekucka.

Nauka w Polsce 

ekr/ zan/