Hetman wygłosił wykład inauguracyjny pt. „Polska nauka w kontekście nowego budżetu Unii Europejskiej”. Chodzi o negocjowany obecnie budżet na lata 2028-2034. - Nowy budżet Unii Europejskiej badania, odkrycia, innowacje traktuje jako swój priorytet. I to powinno być istotą tych najbliższych lat – mówił europoseł.

Jego zdaniem w instytucjach europejskich nikt nie ma wątpliwości, że nauka i innowacje są głównym motorem konkurencyjności gospodarczej na świecie. Jak dodał, UE w tym wyścigu „bardzo traci” na rzecz Stanów Zjednoczonych i Chin. - Światem będą rządzić nie ci, którzy posiadają surowce, ale ci, którzy będą posiadać technologie – zaznaczył.

Hetman podkreślił, że w dziedzinach związanych z rozwojem internetu, cyberbezpieczeństwa, sztucznej inteligencji, największe „zaplecze kompetencyjne” mają USA i Chiny. Unia Europejska ma natomiast kompetencje związane z rozwojem tzw. zielonej gospodarki czy zielonego transportu. - Ale najbogatsi ludzie w Stanach Zjednoczonych inwestują dzisiaj największe pieniądze w zielone technologie i nie robią tego bez powodu - zaznaczył.  

Jak dodał, choć w Europie są np. najlepsze urządzenia energetyczne, to ich oprogramowanie czy infrastruktura obliczeniowa są importowane spoza UE. - Brakuje nam europejskich liderów, szczególnie w dziedzinie cyfryzacji i sztucznej inteligencji, a jesteśmy niezwykle uzależnieni od tych technologii – dodał.

Hetman wskazywał też na różnice w wydatkach na badania i rozwój, które w Stanach Zjednoczonych i Chinach przekraczają bilion dolarów, w UE jest to około 600 mld dolarów.

Europoseł powiedział, że podstawowym źródłem finansowania badań i innowacji w nowym budżecie UE będzie program Horyzont, w którym według propozycji Komisji Europejskiej będzie blisko 175 mld euro. To oznaczałoby powiększenie budżetu tego programu o 87 proc. w stosunku do poprzedniej perspektywy finansowej na lata 2021-27, gdzie było 95 mld euro. 

Hetman zaznaczył, że obecnie są duże dysproporcje w wykorzystaniu tych pieniędzy – tylko pięć krajów Unii konsumuje ponad 50 proc. wszystkich środków z programu Horyzont. Podkreślił, że trwają dyskusje i starania, aby w nowej perspektywie finansowej wprowadzić kryterium „równowagi geograficznej”.

Ponadto, jeśli chodzi o pieniądze na badania i naukę, to Polska w UE jest jednym z największych płatników netto, czyli więcej wpłaca do budżetu, niż z niego otrzymuje. - Z jednego euro, które wpłacamy do budżetu Unii Europejskiej w obszarze nauki, odzyskujemy 63 eurocenty, a w grantach najbardziej prestiżowych, które są przyznawane przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych, jest to tylko 37 eurocentów - powiedział Hetman. 

W jego ocenie, aby skutecznie pozyskiwać pieniądze na naukę z nowego budżetu UE, potrzeba m.in. dobrego lobbingu ze strony środowiska naukowego. Zaproponował stworzenie w Brukseli biura Związku Uczelni Lubelskich. - Te pieniądze, o których dzisiaj opowiadam, te dziesiątki i setki miliardów, one będą rozdysponowywane tam, w Brukseli - podkreślił.

Jego zdaniem dominujące dotychczas w tej dziedzinie Francja i Niemcy „tracą kreatywność”, co stwarza szanse dla polskich ośrodków naukowych, w tym lubelskich. – Tam, gdzie jest problem, jest i szansa. To jest wielka nasza szansa, którą możemy wykorzystać w kolejnym budżecie Unii Europejskiej – dodał. 

Rektor Uniwersytetu Przyrodniczego prof. Krzysztof Kowalczyk w swoim przemówieniu przypominał, że na społeczności akademickiej spoczywa odpowiedzialna misja nie tylko rozwoju nauki i wysokiej jakości kształcenia, ale przede wszystkim obrony prawdy.

Jego zdaniem „dalekie od akademickości” jest zastąpienie relacji mistrz-uczeń kształceniem w formule wyłącznie zdalnej czy prowadzenie zajęć dydaktycznych z wykorzystaniem chatbotów. - To nie tylko dehumanizacja procesu kształcenia (…) To przede wszystkim świadome zaprzeczenie idei akademickości i potraktowanie studenta przedmiotowo - powiedział.

W jego ocenie proces dydaktyczny nie może być postrzegany tylko jako koszt, który bezwzględnie trzeba obniżać, a student traktowany jako „źródło przychodu”.

Podkreślił, że akademickość to również przeciwstawianie się kłamstwom i relatywizmowi. 

- Czy chcemy takich doktorów nauk, którzy w swoich wypowiedziach rażą brakiem wiedzy i głoszą nieprawdę, lansując się przy tym w mediach tak, jakby dokonali przełomowych odkryć? Czy chcemy takich naukowców, za których ważny raport, publikację naukową lub recenzję pisze sztuczna inteligencja, a profesor bezkrytycznie ją przyjmuje i firmuje? (…) Tym zjawiskom musimy się zdecydowanie przeciwstawiać poprzez konsekwentne prezentowanie i poszanowanie prawdy. To nasze zadanie, z którego nic i nikt nie może nas zwolnić – powiedział rektor.

Wspólna inauguracja roku akademickiego dla lubelskiego środowiska naukowego zorganizowana została po raz czwarty przez Związek Uczelni Lubelskich. Rozpoczęła ją msza św. w archikatedrze lubelskiej, po której przedstawiciele władz, senatów, pracowników naukowych i studentów lubelskich uczelni – publicznych i prywatnych – przemaszerowali w pochodzie przez miasto do Centrum Kongresowego Uniwersytetu Przyrodniczego, gdzie odbyły się oficjalne uroczystości.

Związek Uczelni Lubelskich zrzesza lubelskie uczelnie publiczne: Politechnikę Lubelską, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytet Przyrodniczy, Uniwersytet Medyczny oraz Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II.

W Lublinie funkcjonuje pięć uczelni publicznych i cztery niepubliczne. Studiuje tu około 60 tys. studentów. (PAP)

Nauka w Polsce

ren/ bar/