W Iranie można natrafić na nietypowy gatunek żmii rogatej – z ogonem przypominającym pająka, który słyży do wabienia ofiary. Naukowcy zbadali szkielet tego gada i stwierdzili, że łuski na ogonie znacząco różnią się od innych znanych tego rodzaju struktur.

Żmija rogata o ogonie przypominającym pająka (Pseudocerastes urarachnoides) jest gatunkiem znanym nauce od dwudziestu lat. Wyróżnia się nietypową budową i sposobem zdobywania pokarmu.

- Jak wskazuje trafna nazwa, żmija rogata o ogonie przypominającym pająka słynie z niezwykłych modyfikacji ogona, który zakończony jest dziwacznymi, przypominającymi pająka strukturami służącymi do wabienia ofiary, a także z charakterystycznego zachowania: poruszania ogonem w celu jej przyciągnięcia. W praktyce wąż wykorzystuje swój niezwykły, "pająkopodobny" koniec ogona, aby przyciągać i wabić ptaki, które następnie zjada – opowiadał w rozmowie z PAP paleobiolog dr hab. Georgios Georgalis z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN.

Na co dzień żmija występuje w Iranie. Jednak, jak podkreślił badacz, ograniczony zasięg geograficzny tego gatunku, w połączeniu z obecną sytuacją geopolityczną na Bliskim Wschodzie (która nie sprzyja prowadzeniu badań herpetologicznych) utrudniają pełniejsze poznanie go.

Dlatego też, gdy badaczowi, który fascynuje się gadami – zarówno wymarłymi, jak i współczesnymi – nadarzyła się okazja, aby wykorzystać mikrotomografię komputerową (μCT) do zbadania anatomii wewnętrznej tej żmii – bez wahania z niej skorzystał.

Do badań wybrano sam holotyp (czyli wzorcowy okaz przedstawiciela danego gatunku z jego naukowego opisu), który znajduje się w Field Museum of Natural History w Chicago (USA). Tamtejsza kuratorka działu herpetologii Sara Ruane wykonała skan tego holotypowego okazu. Następnie, dzięki rozbudowanemu i szczegółowemu obrazowaniu 3D, badaczom zaczęła odsłaniać się anatomia wewnętrzna tego węża.

Jak wyjaśniał Georgalis, jako że czaszka była dość mocno uszkodzona, badanie skoncentrowało się na morfologii kręgów, ze szczególnym uwzględnieniem tak zwanej zmienności wewnątrzkolumnowej. - Oznacza to, że wąż ma wzdłuż całego ciała znacznie różniące się od siebie kręgi - inne morfologie występują w przedniej części ciała, inne w jego środkowej części, a jeszcze inne w okolicy ogona – dopowiedział paleobiolog.

Badania nie zakończyły się na samych kręgach. – Dzięki obrazowaniu 3D zbadaliśmy również niezwykły ogon żmii rogatej. Wykazaliśmy, że pod słynnym "pająkopodobnym" zakończeniem nie znajdują się kręgi o szczególnie nietypowym kształcie. Badanie wykazało natomiast, że łuski ogonowe tej żmii stopniowo się wydłużają, tworząc długie i elastyczne włókna. Co ciekawe, te wydłużone i zmodyfikowane łuski stanowią przykład skrajnej ewolucji skóry i znacznie różnią się od jakichkolwiek znanych struktur występujących u współczesnych gadów – podkreślił Georgios Georgalis.

Jak powiedział, dzięki tym nowym badaniom kręgi żmii rogatej o ogonie przypominającym pająka zostały obecnie bardzo szczegółowo udokumentowane. - W rezultacie gatunek ten należy dziś do najlepiej poznanych żmij pod względem morfologii kręgów. Ma to również istotne znaczenie dla paleontologii, ponieważ umożliwia porównywanie ich z izolowanymi kręgami kopalnymi i może w przyszłości ułatwić identyfikację taksonomiczną takich znalezisk – podsumował badacz.

Wyniki badań – przeprowadzonych w ramach grantu z Narodowego Centrum Nauki – zostały opublikowane w czasopiśmie "The Anatomical Record".

Nauka w Polsce, Agnieszka Kliks-Pudlik

akp/ zan/