Naukowcy z londyńskiego University College (UCL) doszli do takich wniosków po przeanalizowaniu danych zebranych wśród 2759 mieszkańców Wielkiej Brytanii urodzonych w 1946 r. Brali oni udział w długofalowym studium o nazwie MRC National Survey of Health and Development. Jest to najdłużej na świecie trwające badanie jednej kohorty urodzeniowej – to znaczy grupy osób urodzonych w tym samym roku. Jego uczestnicy, których włączono do badania w momencie urodzenia, obchodzili w 2026 r. swoje 80. urodziny.

Wszyscy w ciągu swojego życia wypełniali ankiety dotyczące różnych kwestii, w tym zdrowotnych. W trzech punktach czasowych - gdy mieli 26, 43 i 53 lata - udzielali informacji na temat dochodu przypadającego na ich gospodarstwo domowe. Jeśli ktoś co najmniej dwa razy znalazł się pod tym względem w dolnych 20 proc. badanej populacji, zaliczano go do grupy osób o trwale niskich dochodach. Grupa ta stanowiła 16 proc., tj. około jedną szóstą, wszystkich uczestników.

Trudności finansowe oceniano na podstawie pytań dotyczących m.in. tego, czy badani mieli problemy z utrzymaniem się ze swoich dochodów oraz czy doświadczali problemów z opłacaniem rachunków. Uczestników uznawano za osoby doświadczające trwałych trudności finansowych, jeśli w kwestionariuszu uzyskali wynik powyżej określonego progu co najmniej dwukrotnie w wieku od 36 do 53 lat. Ta grupa stanowiła 12 proc., tj. jedną ósmą, wszystkich badanych.

Przy pomocy testów oceniano zdolności poznawcze uczestników badania, w tym pamięci werbalnej (zdolność do zapamiętywania i odtwarzania informacji językowych, takich jak słowa, zdania czy zasłyszane opowieści) oraz tempa przetwarzania informacji. Z kolei, badania obrazowe metodą rezonansu magnetycznego (MRI) umożliwiły naukowcom pomiar takich wskaźników, jak utrata neuronów i połączeń między nimi, prowadząca do zmniejszenia masy i objętości mózgu (atrofia) oraz powiększenie komór mózgowych (czyli wypełnionych płynem przestrzeni wewnątrz mózgu), co stanowi objaw pogorszania się zdrowia mózgu.

Naukowcy ustalili, że osoby, które w młodszym wieku zmagały się z ciągłymi problemami finansowymi lub miały stale niskie dochody, osiągały gorsze wyniki w testach oceniających funkcje poznawcze w wieku 53 lat.

Gdy skoncentrowano się na podgrupie osób, u których przeprowadzono badania obrazowe mózgu, okazało się, że uczestnicy długofalowo mało zarabiający mieli w starszym wieku, tj. między 69. a 71. rokiem życia, gorszy stan zdrowia mózgu (w tym większą atrofię) niż rówieśnicy będący przez większość życia w lepszej sytuacji finansowej. Zależności te utrzymywały się nawet po uwzględnieniu czynników mogących mieć wpływ na wyniki, takich jak sprawność poznawcza w dzieciństwie, poziom wykształcenia czy trudne warunki życiowe w okresie dzieciństwa.

Badacze zaobserwowali też, że związek między trudnościami finansowymi a gorszym stanem zdrowia mózgu w późniejszym wieku był szczególnie silny w przypadku mężczyzn, osób, które w dzieciństwie doświadczyły niekorzystnych warunków życiowych oraz u osób posiadających wariant genetyczny APOE-epsilon4, zwiększający ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera.

Mężczyźni, którzy doświadczali długotrwałych trudności finansowych, osiągali w wieku 53 lat gorsze wyniki w testach oceniających funkcje poznawcze niż kobiety w podobnej sytuacji. Zdaniem autorów pracy różnice te mogą wynikać z faktu, że mężczyźni w trudnej sytuacji materialnej częściej prowadzą niezdrowy tryb życia (np. palą papierosy i nadużywają alkoholu) niż kobiety w analogicznym położeniu. Ponadto, mogą oni silniej odczuwać stres związany z problemami finansowymi – zwłaszcza że w przypadku osób urodzonych w 1946 r. to panowie zazwyczaj pełnili rolę głównych żywicieli rodziny.

„Większość badań nad pogarszaniem się funkcji poznawczych wraz z wiekiem uwzględnia trudności finansowe jedynie w pojedynczym momencie życia. Nasze badanie, oparte na danych z wielu dekad, pozwala dostrzec, że to właśnie kumulacja trudności na przestrzeni lat – a nie sporadyczne przeciwności losu – wiąże się z najgorszymi wynikami w zakresie sprawności poznawczej” – skomentował współautor pracy dr Jacques Wels.

Naukowcy wskazali na różne mechanizmy mogące tłumaczyć związek starzenia się mózgu i pogarszania funkcji poznawczych z trudnościami finansowymi. Jednym z nich może być wywoływany przewlekłym stresem stan zapalny w organizmie, który jest znany z tego, że przyspiesza starzenie się mózgu. Ponadto, częste zamartwianie się o pieniądze może angażować mózg na tyle, że pozostawia mniej zasobów umysłowych na wykonywanie innych zadań poznawczych.

„Nasze ustalenia sugerują, że wspieranie osób zmagających się z trudnościami finansowymi oraz ograniczanie długofalowego ubóstwa mogłoby również pomóc zapobiegać pogarszaniu się funkcji poznawczych oraz przypadkom demencji w przyszłości” – podsumowała kierująca badaniem prof. Praveetha Patalay. (PAP)

jjj/ agt/