Papier samarkandzki jest unikatowym przykładem dziedzictwa kulturowego Uzbekistanu. Historia jego wytwarzania sięga VIII wieku. W IX–X wieku, w okresie Samanidów, Samarkanda stała się dużym ośrodkiem produkcji papieru. W epoce Timurydów tradycja ta rozwinęła się i przyczyniła do rozkwitu nauki i sztuki. Wiele dzieł uczonych z tamtego czasu powstawało na papierze samarkandzkim.

Wytwarzany jest on głównie z kory drzewa morwowego. Cykl produkcyjny obejmuje zbiór i moczenie kory, gotowanie jej przez 5–6 godzin, rozdrabnianie drewnianymi młotami i formowanie arkuszy w specjalnych ramach. Na końcu papier suszy się i poleruje. Każdy arkusz wykonywany jest ręcznie i ma indywidualną fakturę.

Papier samarkandzki jest wytrzymały i trwały, dzięki czemu niektóre egzemplarze Koranu oraz traktatów naukowych zachowały się do dziś mimo upływu setek lat. Charakteryzuje go naturalny żółtawo-kremowy odcień, dobrze wchłania atrament i pigmenty.

Został wpisany na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Współcześnie wykorzystywany jest m.in. w Japonii przy restauracji zabytków piśmiennictwa. Starszy pracownik naukowy Centrum, Obidżon Tangirow, podkreśla, że samarkandzka szkoła papiernictwa ukształtowała się na podstawie lokalnych tradycji oraz wpływów zewnętrznych.

— Część źródeł wiąże rozpowszechnienie tej technologii z wydarzeniami po bitwie nad Tałas (w roku 751, starli się tam przedstawiciele arabskiego kalifatu Abbasydów z wojownikami chińskiej dynastii Tang – PAP), kiedy chińscy mistrzowie przekazywali umiejętności papiernicze. Jednocześnie wielu badaczy wskazuje na istnienie lokalnych tradycji jeszcze przed tym okresem. W rezultacie ukształtowała się samarkandzka szkoła papiernictwa, która rozwijała się w kolejnych stuleciach – czytamy na stronie Centrum.

- Wysoka jakość papieru przyczyniła się do jego rozpowszechnienia poza (naszym) regionem. Trafiał on do centrów świata islamu — Bagdadu, Kufy czy Andaluzji — dodał Tangirow.

Obecnie w Muzeum Centrum Cywilizacji Islamskiej w Uzbekistanie prezentowany jest materiał wideo ukazujący proces wytwarzania papieru samarkandzkiego. Zwiedzający mogą zapoznać się z próbkami i obejrzeć je z bliska.

Centrum Cywilizacji Islamskiej w Taszkencie oddano do użytku w 2025 roku w pobliżu kompleksu memorialnego poświęconego Abu Bakr Kafal Shashiemu – teologowi żyjącemu w X w. W jego skład wchodzą Sala Koranu, sala konferencyjna na 460 miejsc oraz muzeum, którego ekspozycje obejmują całą historię Uzbekistanu — od czasów przedislamskich po współczesność.

Powstało z inicjatywy prezydenta Uzbekistanu Szakwata Mirzijojewa jako międzynarodowe centrum nauki, kultury i edukacji. Oprócz prezentacji osiągnięć dawnych i współczesnych zajmuje się badaniami naukowymi oraz organizuje konferencje naukowe. Od początku funkcjonowania jest licznie odwiedzane przez zagranicznych gości, w tym polityków.(PAP)

nzb/ bar/