Przełyk Barretta (BE) zwykle jest następstwem ciężkiej postaci choroby refluksowej przełyku (GERD), czyli sytuacji, w której kwaśna treść pokarmowa cofa się z żołądka do przełyku.

W przebiegu BE wielowarstwowy nabłonek w dolnej części przełyku zmienia się (ulega metaplazji) w komórki przypominające jednowarstwowy nabłonek jelitowy.

W konsekwencji rośnie ryzyko raka gruczołowego przełyku, jednej z najszybciej rozprzestrzeniających się i najgroźniejszych postaci raka. Zachorowalność na raka przełyku w krajach wysoko rozwiniętych wciąż rośnie. Zwykle (4 razy częściej od kobiet) chorują mężczyźni po 50. roku życia. W Polsce rak przełyku stanowi około 2 proc. wszystkich nowotworów złośliwych, z roczną liczbą ok. 1300–1500 nowych zachorowań.

Według amerykańskiego National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases przełyk Barretta to problem około 5 proc. populacji USA. Występuje zwłaszcza u osób z przewlekłą zgagą. Jednak czynniki molekularne odpowiedzialne za rozwój przełyku Barretta pozostają słabo poznane.

Naukowcom z Case Western Reserve University (USA) udało się zidentyfikować defekt genetyczny, który odpowiada za osłabienie wyściółki przełyku, czyniąc ją podatną na uszkodzenia spowodowane przez kwaśną treść żołądkową.

Autorzy wykorzystali badania rodzinne, eksperymenty laboratoryjne i genetycznie zmodyfikowane modele myszy, aby zidentyfikować i zrozumieć, w jaki sposób defekty genetyczne przyczyniają się do rozwoju choroby.

Zespół przeprowadził sekwencjonowanie i analizę materiału genetycznego 684 osób z 302 rodzin, w których u wielu członków rozwinął się przełyk Barretta lub rak przełyku. Odkryli, że część dotkniętych tą chorobą członków rodziny jest nosicielami odziedziczonych mutacji w genie o nazwie VSIG10L.

„Odkryliśmy, że ten gen działa jak system kontroli jakości błony śluzowej przełyku” – powiedział główny autor badania (DOI: 10.1038/s41467-026-68975-3), Kishore Guda, adiunkt w Katedrze Patologii i Onkologii GMS w Case Western Reserve School of Medicine. „Kiedy jest wadliwy, komórki nie dojrzewają prawidłowo, a bariera ochronna w błonie śluzowej przełyku słabnie, co pozwala kwasom żółciowym z żołądka na powodowanie zmian tkankowych, które zwiększają ryzyko rozwoju przełyku Barretta”.

Kiedy naukowcy zmodyfikowali genetycznie myszy z mutacjami VSIG10L (równoważnymi ludzkim) - odkryli, że błona śluzowa przełyku uległa uszkodzeniu strukturalnie i molekularnie. Badanie wykazało, że po ekspozycji myszy na kwasy żółciowe z czasem rozwinęła się u nich choroba podobna do przełyku Barretta u ludzi.

Jak powiedział Guda, te genetycznie zmodyfikowane myszy stanowią również pierwszy model zwierzęcy przełyku Barretta oparty bezpośrednio na ludzkiej predyspozycji genetycznej do tej choroby.

Po wykazaniu, że VSIG10L ma kluczowe znaczenie dla utrzymania zdrowia przełyku, członkowie rodziny mogą być teraz badani pod kątem wariantów genetycznych, aby zidentyfikować osoby z wysokim ryzykiem rozwoju przełyku Barretta lub raka przełyku.

„Wiedza zdobyta dzięki badaniu takich rodzinnych aspektów chorób pozwoli nam szybko przełożyć te odkrycia na praktykę kliniczną” – podkreślił Guda. „Możemy teraz przeprowadzać wczesne badania przesiewowe i opracowywać strategie profilaktyczne zanim choroba się rozwinie, co ostatecznie przywróci pacjentom jakość życia i ograniczy liczbę zgonów z powodu raka. Oprócz umożliwienia głębszego zrozumienia molekularnych podstaw przełyku Barretta, nasze odkrycia mają istotne implikacje w innych kontekstach tkankowych i chorobowych, w których VSIG10L jest istotny”.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/