Przewlekła encefalopatia urazowa (CTE) to postępująca, nieodwracalna choroba neurodegeneracyjna mózgu, wywoływana powtarzającymi się urazami głowy. Dotyczy głównie sportowców sportów kontaktowych (na przykład bokserów) i personelu wojskowego, prowadząc do odkładania się białka tau, atrofii mózgu i otępienia. Objawy, obejmujące dezorientację, zaburzenia nastroju (depresja, agresja) oraz poznawcze (zaniki pamięci) rozwijają się często lata po urazach. U ponad 100 byłych zawodników futbolu amerykańskiego NFL zdiagnozowano pośmiertnie CTE.

Jak wykazali naukowcy z University of Utah (USA), niekonwencjonalna terapia zwana terapią światłem czerwonym, która polega na naświetlaniu mózgu przez czaszkę silnym światłem w zakresie bliskiej podczerwieni, może zapobiec lub zmniejszyć niewielkie uszkodzenia mózgu, zanim wystąpią objawy, poprzez redukcję stanu zapalnego spowodowanego powtarzającymi się uderzeniami.

Wstępne badanie z udziałem 26 futbolistów akademickich sugeruje, że terapia ta może znacząco chronić mózgi zawodników przed stanem zapalnym w trakcie sezonu futbolowego.

U zawodników biorących udział w badaniu terapię światłem prowadzono za pomocą zestawu słuchawkowego emitującego światło i urządzenia mocowanego do nosa. W grupie placebo używano identycznego urządzenia, które nie wytwarzało światła. Zawodnicy samodzielnie stosowali terapię trzy razy w tygodniu przez 20 minut na sesję, przez cały 16-tygodniowy sezon.

U zawodników otrzymujących placebo skany rezonansu magnetycznego (MRI) wykonane pod koniec sezonu wykazały znacznie więcej oznak stanu zapalnego niż skany wykonane na początku sezonu.Jednak u zawodników, którzy korzystali z urządzenia z aktywnym czerwonym światłem, stan zapalny mózgu w trakcie sezonu nie nasilił się.

„Moją pierwszą reakcją było: »Niemożliwe, żeby to było prawdziwe«” – powiedziała dr Hannah Lindsey, adiunktka neurologii na University of Utah i współautorka badania (DOI: 10.1177/08977151251403554). „To było aż tak uderzające”. Grupa poddana terapii światłem czerwonym wydawała się być chroniona przed stanem zapalnym w niemal wszystkich obszarach mózgu.

Jeśli szersze badania potwierdzą uzyskane wyniki, terapia światłem czerwonym może pomóc chronić osoby, które często doświadczają uderzeń w głowę, takie jak żołnierze i sportowcy, przed długoterminowymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Jak zaznaczają autorzy, potencjalny mechanizm działania jest zrozumiały. Wystarczająco silne czerwone światło może przedostać się przez czaszkę do zewnętrznej powierzchni mózgu, chociaż ilość światła docierająca do mózgu stanowi bardzo niewielki ułamek całości. Niektóre wcześniejsze badania z wykorzystaniem komórek ludzkich i modeli zwierzęcych wykazały, że określone długości fal światła mogą zmniejszać poziom niektórych cząsteczek wywołujących stan zapalny.

„Kiedy rozpoczynaliśmy ten projekt, byłam niezwykle sceptyczna” – zaznaczyła dr Elisabeth Wilde, profesor neurologii na University of Utah i współautorka badania. - „Zaobserwowaliśmy jednak spójne wyniki, więc zaczyna być to całkiem przekonujące”.

Istotnym zastrzeżeniem dotyczącym badania jest niewielka liczebność badanej grupy, która – z powodu losowości – doprowadziła do różnych początkowych poziomów stanu zapalnego w grupie leczonej i kontrolnej. Dlatego przyszłe duże, randomizowane badania kliniczne będą miały kluczowe znaczenie dla potwierdzenia wyników na szerszych populacjach. Grupa badawcza rozpoczyna obecnie finansowane przez Departament Obrony badanie z randomizacją, w którym weźmie udział 300 osób z uporczywymi objawami urazu mózgu lub wstrząsu mózgu, ze szczególnym uwzględnieniem ratowników medycznych, weteranów i żołnierzy służby czynnej. Zespół planuje rozpocząć rekrutację w lutym lub marcu 2026 roku.

Druga autorka badania, prof. Carrie Esopenko z University of Utah ma nadzieję, że wyniki pomogą utrzymać zdrowie sportowców we wszystkich dyscyplinach i grupach wiekowych. „Staramy się znaleźć sposób na zwiększenie bezpieczeństwa sportu, aby nasze dzieci, przyjaciele i rodzina mogli bezpiecznie uprawiać sport przez długi czas, angażując się w aktywności, które dają im szczęście i radość”.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/