Inkretyny to hormony jelitowe - głównie uwalniane po posiłku: peptyd glukagonopodobny-1 (GLP-1) oraz glukozozależny polipeptyd insulinotropowy (GIP). Inkretyny stymulują trzustkę do wydzielania insuliny i hamują wydzielanie glukagonu. W ten sposób obniżają poziom cukru we krwi, spowalniają opróżnianie żołądka (co opóźnia wchłanianie cukru) i redukują apetyt, co pomaga w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości.

Leki inkretynowe, takie jak agoniści receptora GLP-1 (np. dulaglutyd, semaglutyd, liraglutyd) i inhibitory DPP-4 (gliptyny), naśladują lub wzmacniają działanie inkretyn, co pomaga kontrolować poziom cukru we krwi, wspiera utratę wagi i chroni układ sercowo-naczyniowy.

Dzięki stosowaniu leków inkretynowych można poprawić kontrolę poziomu cukru we krwi (glikemii), zmniejszyć masę ciała i ilość tkanki tłuszczowej, zmniejszyć ryzyko zawału i udaru oraz powikłań cukrzycowych, dotyczących oczu, nerek czy stóp.

Duże badanie dotyczące efektów stosowania tych leków przeprowadzili naukowcy z McGill University (Kanada) – wykorzystali dane kliniczne dotyczące ponad 450 000 pacjentów. Jak się okazało, dwie klasy opartych na inkretynach leków, powszechnie przepisywanych na cukrzycę typu 2, są związane ze zmniejszonym ryzykiem demencji.

Przez około trzy lata naukowcy obserwowali pacjentów w wieku 50 lat i starszych, którzy rozpoczynali terapię inkretynową, oraz tych przyjmujących inny popularny lek na cukrzycę – pochodne sulfonylomocznika.

Inhibitory DPP-4 wiązały się z niższym o 23 proc. ryzykiem demencji w porównaniu z pochodnymi sulfonylomocznika, które stanowiły grupę porównawczą i nie wiadomo było, czy zapewniają ochronę funkcji poznawczych. Im dłużej pacjenci stosowali inhibitory DPP-4 i im wyższa była ich dawka, tym silniejsza stawała się zależność. Agoniści receptora GLP-1 wykazali podobny wzorzec, choć z mniejszą pewnością, ponieważ mniej pacjentów stosowało te nowsze leki.

„To bardzo obiecujące wyniki” – powiedziała dr Christel Renoux z McGill. - „Poprzez pomiar czynników, które nie zostały uwzględnione we wcześniejszych badaniach, nasze wyniki dostarczają bardziej wiarygodnych dowodów na potencjalne korzyści poznawcze”.

Jak dodała, cukrzyca typu 2 zwiększa ryzyko demencji o około 60 proc., a znanych jest niewiele strategii redukcji tego ryzyka. Przewiduje się, że do 2030 roku liczba Kanadyjczyków żyjących z demencją osiągnie milion.

„Chociaż leki GLP-1 cieszą się ogromnym zainteresowaniem, te odkrycia sugerują, że inhibitory DPP-4 również zasługują na bliższe przyjrzenie się” – powiedziała Renoux.

Wcześniejsze badania wskazywały na korzyści poznawcze terapii opartych na inkretynach, ale wiele z nich nie zawierało szczegółowych informacji na temat stanu zdrowia pacjentów, w tym ciężkości cukrzycy, która sama w sobie jest głównym czynnikiem prognostycznym demencji. Wykorzystując bogatsze dane kliniczne z brytyjskiego systemu Clinical Practice Research Datalink, autorzy byli w stanie uwzględnić te i inne czynniki, co pozwoliło na bardziej wiarygodne porównanie.

„Te wyniki dostarczają nam solidnych dowodów na coś, co naukowcy podejrzewali od jakiegoś czasu” – wskazała dr Renoux. - „Leki te mogą dawać korzyści wykraczające poza kontrolę poziomu cukru we krwi, którą dopiero zaczynamy rozumieć”.

Dr Renoux zwróciła uwagę, że aby potwierdzić wyniki potrzebne będą badania długoterminowe, w tym u osób stosujących obecnie leki GLP-1 w celu odchudzania.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/