W czwartek, 15 stycznia 2026 r., angielska wersja Wikipedii, która powstała jako pierwsza, obchodziła 25. rocznicę swojego istnienia. Na świecie korzystają z niej co miesiąc miliony osób, a jej polska wersja funkcjonuje od września 2001 r.

– Po pierwsze ludzie preferują wygodne, szybkie odpowiedzi – nawet jeśli są czasem zmyślone i bez źródeł, jak w przypadku LLM-ów – od odpowiedzi, które wymagają od nich poszukania w encyklopedii – tłumaczył prof. Jemielniak. Dodał, że kolejne ryzyko dla Wikipedii wynika z tego, że internauci nie korzystają z niej bezpośrednio, co sprawia, że dany użytkownik nie przyczyni się do wzbogacenia tego projektu artykułem i nie „wyedytuje” istniejącego tekstu. Jego zdaniem może to wpłynąć na pogorszenie się tej internetowej encyklopedii, a w dalszej kolejności doprowadzić do popsucia modeli AI, które z niej czerpią.

Zapytany o to, jak Wikipedii można pomóc, prof. Jemielniak wymienił m.in. zaangażowanie się w pisanie artykułów i poprawianie istniejących czy też wpłacanie na rzecz Wikimedia Foundation (fundacja zarządzająca Wikipedią). – Można rozważyć przekazanie tego 1,5 proc. na Stowarzyszenie Wikimedia Polska – zaznaczył. Dodał, że należy naciskać na środowisko akademickie i ministerstwo, żeby „realnie zaczęli postrzegać tworzenie Wikipedii jako bardzo wartościową działalność”.

Poproszony o reakcję na czwartkową wiadomość o podpisaniu przez Wikipedię umów licencyjnych z szeregiem firm oferujących modele językowe, np. Amazonem, prof. Jemielniak ocenił, że jest to bardzo dobra informacja. – Próbowaliśmy przez długi czas przekonać te wszystkie duże firmy, że powinny płacić jakieś licencyjne opłaty na rzecz Wikimedia Foundation – wyjaśnił profesor, który był przez trzy kadencje członkiem rady powierniczej tej fundacji.

Zaznaczył, że wymagało to dosyć złożonych negocjacji, ponieważ dla tych firm nie było oczywiste, że powinny płacić za dostęp do Wikipedii. Jak przekazała w czwartek Associated Press, Wikipedia podpisała umowy licencyjne z firmami: Amazon, Meta Platforms, Perplexity, Microsoft i z francuską Mistral AI. Nie został wymieniony jeden z najważniejszych graczy, jakim jest OpenAI – twórca popularnego ChatGPT.

Profesor przyznał, że widać spadek odsłon Wikipedii ze względu na popularyzację AI, ale zastrzegł, że problem jest bardziej złożony i trudno to udowodnić. – Jak pan mierzy same odsłony Wikipedii, to nie do końca pokazuje to pełen obraz, ponieważ ruch botów się także zwiększył – powiedział. – Moja hipoteza jest taka, że ten ruch niestety jednak odpływa od Wikipedii – dodał.

W artykule w magazynie naukowym „Nature” opublikowanym z okazji 25-lecia Wikipedii prof. Jemielniak napisał, odnosząc się do tej internetowej encyklopedii, że „my, akademicy, którzy uważamy się za strażników wiedzy, zrzekliśmy się naszej odpowiedzialności za to, co jest prawdopodobnie najczęściej konsultowanym i cytowanym dziełem na świecie”.

– Jest mnóstwo stereotypów i jeśli są profesorowie, którzy wyrobili sobie opinię negatywną, to oni prawdopodobnie zdania nie zmienią. Natomiast to się zmienia organicznie, wchodzą nowe pokolenia, które zaczynają rozumieć, że Wikipedia jakość ma nie gorszą niż źródła profesjonalne – wyjaśnił. Dodał, że pojawia się wiele badań, które tego dowodzą.

Wiceprezes PAN zwrócił uwagę, że instytucje powinny zmienić sposoby działania. – Chociażby uczelnie powinny zacząć doceniać pracę nad Wikipedią jako popularyzację wiedzy – zaznaczył.

Jego zdaniem to politycy również powinni narzucić zmiany. – Jak teraz pani minister Karolina Zioło-Pużuk (wiceminister nauki – PAP) mówi, że w ewaluacji nauki będzie ceniona popularyzacja, to ja się pytam, co może być lepszego niż popularyzacja w postaci tworzenia największego zbioru ludzkiej wiedzy? – ocenił prof. Jemielniak. Jego zdaniem ma to większą wartość niż tworzenie sobie bloga czy np. konta na TikToku.

– Dzięki Wikipedii mamy sumę ludzkiej wiedzy dostępną za darmo. To wydawałoby się dla osób młodszych rzeczą prostą, ale u początków Wikipedii nie było to oczywiste – przypomniał. Profesor wyjaśnił, że „to, co Wikipedia zmieniła, to po prostu spowodowała, że wiedza encyklopedyczna stała się darmowa i ogólnodostępna, co zwłaszcza w (państwach) Globalnego Południa ma ogromne znaczenie”.

Prof. Jemielniak przyznał, że Wikipedia jest nieco anachroniczna. – Trudno powiedzieć, czy Wikipedia przetrwa. Moja hipoteza byłaby taka, że w jakiejś formie przetrwa na pewno (…), natomiast mam obawy, że nie będzie tak popularna, jak jest obecnie – wyjaśnił i dodał, że może to być na tej samej zasadzie, co rury z ciepłą wodą – niekoniecznie nas ekscytuje, kto je produkuje, ale ciepłą wodę chcemy mieć. (PAP)

Antoni Wiśniewski-Mischal (PAP)

awm/ bar/ mhr/