Projekt nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (PSWN) powstał w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach pakietu deregulacyjnego. W piątek na posiedzeniu Komisji ds. Deregulacji odbyło się jego pierwsze czytanie.

Szkoły doktorskie działają od 1 października 2019 r., a zastąpiły – w wyniku reformy systemu szkolnictwa wyższego i nauki – wcześniejszą formę, czyli studia doktoranckie. Zmiana modelu kształcenia doktorantów oznaczała m.in. poprawę ich statusu materialnego, jednocześnie doszło do likwidacji wsparcia (w formie stypendiów i zapomóg) przyznawanego w ramach studiów doktoranckich.

Jednak, jak zauważyli projektodawcy, w pierwszych latach funkcjonowania szkół doktorskich coraz częściej pojawiały się sugestie, by przywrócić zapomogi dla doktorantów. „Zwracano uwagę na konieczność uwzględnienia trudnych sytuacji losowych, mogących dotykać członków społeczności doktoranckiej. Sytuacje te, jak wskazywano, mogą utrudniać bądź uniemożliwiać prowadzenie badań naukowych, a nawet prawidłowe funkcjonowanie. Podnoszono, że umożliwienie przyznania doktorantom zapomogi stanowiłoby realną formę wsparcia w trudnych, wyjątkowych sytuacjach i sprzyjałoby kształtowaniu optymalnych warunków kształcenia doktorantów dotkniętych tymi trudnościami” – wskazano w uzasadnieniu projektu.

– Doktoranci mieli możliwość – i mają do tej pory – pozyskiwania stypendium doktoranckiego uzależnionego od wynagrodzenia profesora. (…) Jednak zmiany dotyczące przejścia ze studiów doktoranckich na szkoły doktorskie spowodowały, że studenci w szkołach doktorskich (…) nie mogą ubiegać się o świadczenia materialne – z wyjątkiem studentów o z orzeczoną niepełnosprawnością – tłumaczyła podczas piątkowego posiedzenia komisji wiceszefowa MNiSW prof. Maria Mrówczyńska.

Dodała, że projekt umożliwi przyznawanie zapomogi doktorantom w trudnej sytuacji życiowej. – Ta zmiana (…) umożliwia rektorowi, umożliwia dyrektorom instytutów, dyrektorom szkół doktorskich – w zależności od tego, jak zapisane jest to w statutach uczelni i regulaminach szkół doktorskich – przyznawanie jednorazowej zapomogi studentom szkół doktorskich w trudnej sytuacji życiowej – uzasadniała prof. Mrówczyńska.

MNiSW zaproponowało w projekcie noweli, by zapomogi były finansowane ze środków własnych podmiotów prowadzących szkoły doktorskie.

Wedle projektu otrzymać zapomogę może doktorant, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. „Zasady przyznawania zapomogi określa rektor uczelni, dyrektor instytutu PAN, dyrektor instytutu badawczego, dyrektor instytutu międzynarodowego albo CMKP (Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego – przyp. PAP), w których jest prowadzona szkoła doktorska, w uzgodnieniu z samorządem doktorantów” – czytamy w projekcie.

„Wprowadzenie możliwości przyznania zapomogi doktorantowi w przejściowo trudnej sytuacji życiowej nie ma oznaczać wprowadzania zmian do obowiązujących zasad finansowania świadczeń z funduszu stypendialnego. Na skutek wprowadzonych zmian podmioty prowadzące szkoły doktorskie będą miały podstawę do przyznawania zapomóg doktorantom, jednakże wypłaty będą finansowane z ich środków własnych. Zapewni to możliwość otrzymania zapomogi przez doktoranta i jej wypłaty przez podmiot prowadzący szkołę doktorską, a zarazem pozwoli zminimalizować dodatkowe obowiązki regulacyjne związane z wprowadzaną zmianą i będzie bezkosztowe z punktu widzenia budżetu państwa” – zaznaczono w ocenie skutków regulacji.

Resort nauki podkreślił przy tym, że przyjęcie innego rozwiązania, czyli włączenie zapomogi dla doktorantów do systemu pomocy materialnej, oznaczałoby zwiększenie obciążeń regulacyjnych i organizacyjnych podmiotów prowadzących szkoły doktorskie, a przy tym obciążałoby dodatkowo budżet państwa.

Komisja rekomendowała przyjęcie projektu noweli z drobną poprawką redakcyjną, zaproponowaną przez Biuro Legislacyjne Sejmu. Nowe przepisy mają wejść w życie 14 dni od dnia ogłoszenia. (PAP)

Nauka w Polsce

abu/ agt/