Nagrody wręczono podczas gali w siedzibie Polskiej Agencji Prasowej. Konkurs Popularyzator Nauki jest organizowany przez serwis Nauka w Polsce, wydawany przez Fundację Polskiej Agencji Prasowej.

- Popularyzacja powinna być trzecią misja każdego uczonego, wpisaną w obowiązki uczonych, oprócz dydaktyki i badań. Nauka jest w społecznym kryzysie. Popularyzacja powinna przekonywać więc, że naukowcy wiedzą co robią, potrafią mówić o tym w czytelny sposób i potrafią pokazać, że nauka ma wielką społeczną wagę - powiedział przewodniczący kapituły konkursu prof. Michał Kleiber.

Wiceminister nauki prof. Andrzej Szeptycki przypomniał, że 2026 r. będzie rokiem popularyzacji nauki. Jak podkreślił, popularyzacja jest ważna m.in. dlatego, że żyjemy w czasach populizmu i dezinformacji. - Żyjemy w czasach, które są coraz mniej racjonalne i naukowe w porównaniu z tym, z czym mieliśmy do czynienia jeszcze 10-20 lat temu. Potrzebna jest więc współpraca instytucji, mediów, nauki, by z tą dezinformacją walczyć - zaznaczył.

Szef PAP Marek Błoński zwrócił uwagę, że obecnie popularyzacją może zajmować się niemal każdy, jeśli ma wystarczająco dużo wiedzy, pomysłów, pasji. - To szansa i dobrodziejstwo, a jednocześnie zagrożenie - podkreślił.

- Dziś popularyzacja to nie tylko kwestia mówienia o nauce i opowiadania o tym, dlaczego jest ważna i jak bardzo jest ciekawa, potrzebna. Naszą rolą jest też mówienie o tym, żeby to była informacja prawdziwa, poparta argumentami, badaniami. Taką robotę od dwóch dekad robimy - wskazał Błoński, mówiąc o działalności serwisu Nauka w Polsce oraz działalności factcheckingowej, którą PAP prowadzi.

- Popularyzacja powinna być trzecią misja każdego uczonego, wpisaną w obowiązki uczonych, oprócz dydaktyki i badań. Nauka jest w społecznym kryzysie. Popularyzacja powinna przekonywać więc, że naukowcy wiedzą co robią, potrafią mówić o tym w czytelny sposób i potrafią pokazać, że nauka ma wielką społeczną wagę - powiedział przewodniczący kapituły konkursu prof. Michał Kleiber.

W tym roku Nagroda Główna konkursu trafiła do zespołu organizującego Festiwal Nauki w Warszawie. Nagrodę przyznano „za pionierskie działania na rzecz popularyzacji nauki, które zyskały potężny zasięg. Za stworzenie niemal 30 lat temu nowej możliwości obcowania z nauką na dużą skalę, poznawania jej metod i dorobku, pogłębiania wiedzy. I za konsekwentne trzymanie poziomu w kolejnych latach”.

Warszawski Festiwal Nauki powstał z inicjatywy Davida Shugara, biofizyka pracującego na Uniwersytecie Warszawskim. Badacz zainspirował się festiwalem w Edynburgu, w ramach którego miasto przez tydzień żyło nauką, sztuką i poezją. Pierwszy Festiwal Nauki, zorganizowany w 1997 r., trwał dwa dni i oferował 72 wydarzenia. Ostatnia, 29. edycja trwała już 10 dni i obejmowała ok. 900 punktów programu.

W kategorii Naukowiec laureatką została dr hab. Sabina Pierużek-Nowak, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, która od ponad trzech dekad bada duże ssaki drapieżne i popularyzuje wiedzę o nich. To m.in. dzięki jej staraniom wilki i rysie zyskały status gatunków chronionych. W 1996 r. zainicjowała powstanie Stowarzyszenia dla Natury „Wilk”, którym kieruje do dziś, a wcześniej była prezeską Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.

Konkursowa kapituła doceniła ją za „łączenie pracy naukowej i popularyzacji nauki na najwyższym poziomie (...). Jej działanie przekłada się na zmianę postrzegania przez społeczeństwo gatunków drapieżnych i lepsze zrozumienie potrzeby ich ochrony”.

Z kolei w kategorii Animator nagrodę otrzymał Adam Derdzikowski, który od prawie dwóch dekad popularyzuje astronomię, ale także geologię, mineralogię czy paleontologię. Prowadzi stworzone przez siebie planetarium i obserwatorium oraz organizuje różnorodne wydarzenia popularyzatorskie.

Laureata uhonorowano za „popularyzację astronomii i historii nauki, a także za dużą siłę sprawczą i modelowe współdziałanie z władzami samorządowymi. Laureat był siłą napędową dla projektu, dzięki któremu wieża ciśnień w Płońsku zamieniła się w obserwatorium astronomiczne: miejsce obserwacji, seansów, wykładów i warsztatów”.

Stowarzyszenie POLARIS-OPP doceniono zaś w kategorii Instytucja. Od ponad 30 lat popularyzuje ono astronomię, astronautykę i nauki ścisłe. Systematycznie działa na rzecz ochrony ciemnego nieba - w efekcie Sopotnia Wielka, gdzie mieści się siedziba POLARIS-OPP, została certyfikowana jako Dark Sky Community.

Działalność Stowarzyszenia kapituła doceniła za „autorski model wydarzeń edukacyjnych, łączący widowiskową formę wizualną z pogłębioną popularyzacją nauk ścisłych, astronomii i astronautyki. Za stawianie na edukację lokalną i wywieranie realnego wpływu na cały region”.

W kategorii Media laureatem został Jarosław Juszkiewicz, który - jak czytamy w uzasadnieniu nagrody - od ponad ćwierć wieku popularyzuje naukę i nowoczesne technologie, dzieląc się pasją z odbiorcami swoich podcastów, audycji, filmów o astronomii i astronautyce. Laureata doceniono za „trzymanie wysokiego poziomu i otwartość na nowe wyzwania i środki przekazu”.

Jarosław Juszkiewicz audycje edukacyjne i popularnonaukowe tworzył najpierw w Polskim Radiu Katowice, potem w Radiu 357. W Planetarium Śląskim w Chorzowie początkowo był autorem i współautorem scenariuszy seansów popularnonaukowych, później też rzecznikiem prasowym. Napisał też książkę o kosmosie i wychowuje kolejne pokolenie popularyzatorów.

Aleksandra i Daniel Mizielińscy wygrali w kategorii Zespół. Laureaci to założyciele Hipopotam Studio, ilustratorzy i twórcy książek takich jak „Wilki” i „Rysie” czy „Pod ziemią/Pod wodą”. W ich karierze przełomowe okazały się „Mapy” z 2012 roku, wydane dotąd w 40 krajach.

Kapituła doceniła ich za „wykorzystanie oryginalnych środków, rysunku i tekstu, do rozbudzania ciekawości i szerzenia wiedzy z różnych dyscyplin nauki i sztuki. Za działanie we współpracy z ekspertami i ich fachową wiedzą”.

W konkursie przyznano także dwa wyróżnienia. Jedno z nich wręczono prof. Ryszardowi Koziołkowi - pomysłodawcy i dyrektorowi generalnemu Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice, jednego z największych wydarzeń popularnonaukowych w Europie. Prof. Koziołek był też zaangażowany w prace na rzecz Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024. Profesora doceniono za „naukowy aktywizm na rzecz literatury i propagowanie świadomego czytania. A także za wielką sprawczość dotyczącą przemiany całego regionu, Śląska - w dynamiczny ośrodek popularyzacji nauki”.

Wyróżnienie przyznano również Instytutowi Genetyki Człowieka PAN. Kapituła nagrodziła placówkę za „pokazywanie, że nauka nie jest zbiorem trudnych definicji, tylko przygodą, która zaczyna się w probówce i pozwala zrozumieć, jak działa organizm. Za popularyzację genetyki i przybliżanie zawodu naukowca. Za zbudowanie społeczności młodych ludzi, którzy poznają świat genetyki »od środka«, m.in. w ramach Warsztatów Genetycznych czy Mobilnej Akademii Nauki”.

Redakcja serwisu Nauka w Polsce przyznała także nagrodę im. red. Tomasza Trzcińskiego za wzorcową politykę informacyjną. Otrzymała ją Iwona Cieślik, rzeczniczka Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

W konkursie Popularyzator Nauki doceniane są osoby i instytucje, które pomagają innym bliżej poznać i lepiej zrozumieć zjawiska zachodzące wokół człowieka, przybliżają najnowsze wyniki badań naukowych, dzielą się wiedzą i pasją naukową z ludźmi, niezależnie od ich wieku, poziomu wykształcenia i kariery zawodowej.

Do tegorocznej, XXI edycji konkursu nadesłano 76 zgłoszeń, zakwalifikowało się 65. Po pierwszym etapie ocen do finału weszło 24 kandydatów. Oceniła ich kapituła złożona z przedstawicieli środowiska naukowego, popularyzatorów nauki i przedstawicieli portalu Nauka w Polsce. Obradom przewodniczył prof. Michał Kleiber - przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO, wieloletni prezes PAN, b. minister nauki i informatyzacji, jeden z inicjatorów konkursu.

Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska-Wujec (PAP)

ekr/ agt/ jpn/