Jak wyjaśnia dr Indira Subramanian i jej współpracownicy Z University of California - Los Angeles (UCLA, USA), obrażenia spowodowane przez fajerwerki są na świecie jedną z głównych przyczyn utraty wzroku oraz kończyn, przy czym problem ten dotyka w dużej mierze społeczności już wcześniej marginalizowane.

Przykładowo w Wielkiej Brytanii w 2017 roku do szpitalnych oddziałów ratunkowych w Anglii trafiło blisko 4500 osób z urazami wywołanymi przez fajerwerki – to dwukrotnie więcej niż w latach 2009–2010. Z kolei badanie przeprowadzone w centrum urazowym w Los Angeles wykazało, że liczba takich obrażeń wzrosła o 142 proc. – z 0,19 na 100 000 osób w 2015 roku do 0,66 w 2021 roku. Problem dotyczył głównie młodych mężczyzn w wieku 15–34 lat. Do typowych urazów należały oparzenia, uszkodzenia oczu oraz amputacje palców; 79 proc. poszkodowanych wymagało interwencji chirurgicznej.

Według badań opublikowanych w „Indian Journal of Ophthalmology” (DOI: 10.1136/bmj-2026-101280), w Indiach podczas święta Diwali fajerwerki odpowiadają za blisko 20 proc. urazów narządu wzroku. Obrażenia oczu spowodowane przez materiały pirotechniczne prowadzą do całkowitej ślepoty u 15 proc. pacjentów – najczęściej dotyczy to chłopców mieszkających na terenach wiejskich.

Negatywne skutki używania fajerwerków obejmują również pożary, znaczne zanieczyszczenie powietrza i hałas, ryzyko zatrucia metalami ciężkimi, oparzenia skóry oraz uszkodzenia dróg oddechowych. W krajach o niskim i średnim dochodzie, gdzie wytwarza się fajerwerki, dochodzi również do wypadków śmiertelnych wśród pracowników zajmujących się ich produkcją.

Zdaniem autorów konieczne jest wprowadzenie bardziej rygorystycznych regulacji oraz długofalowe kampanie edukacyjne, które zapobiegłyby tragicznym, a jednocześnie całkowicie możliwym do uniknięcia urazom.

Niektóre państwa – m.in. Holandia, Irlandia, Chile i Australia – wprowadziły zakaz używania fajerwerków przez osoby prywatne. Jednak w wielu innych krajach, w tym w Indiach, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, gdzie takie zakazy nie obowiązują, istnieje pilna potrzeba edukacji oraz wprowadzenia odpowiednich regulacji prawnych. W Stanach Zjednoczonych sprzedaż fajerwerków przeznaczonych do użytku prywatnego wzrosła ponad dwukrotnie – z 1 miliarda dolarów w 2019 roku do 2,3 miliarda dolarów w 2025 roku. Przepisy dotyczące materiałów pirotechnicznych różnią się w zależności od stanu i kraju; w niektórych miejscach z biegiem czasu stały się one mniej restrykcyjne, mimo że badania wskazują, iż urazy spowodowane fajerwerkami występują częściej w stanach o łagodniejszych regulacjach.

Konieczne są globalne działania na rzecz lepszego gromadzenia danych, zaostrzenia regulacji oraz poprawy bezpieczeństwa publicznego w kontekście używania fajerwerków i związanych z nimi urazów. Organizacje medyczne i instytucje zdrowia publicznego powinny zachęcać do uczestnictwa w pokazach publicznych, zamiast samodzielnego używania materiałów pirotechnicznych w domu – piszą autorzy publikacji. Skutecznym rozwiązaniem mogłoby być również umieszczanie na opakowaniach fajerwerków ostrzeżeń z drastycznymi ilustracjami urazów – na wzór oznaczeń stosowanych na wyrobach tytoniowych.

Kluczowe znaczenie mają także kampanie na rzecz ograniczania szkód, skierowane do uczniów szkół podstawowych i średnich. Wykorzystanie w nich historii oraz wizerunków osób, których życie zostało naznaczone skutkami wypadków, pozwala ostrzec przed realnymi konsekwencjami nieprawidłowego obchodzenia się z fajerwerkami – dodają eksperci.

Paweł Wernicki(PAP)

pmw/ zan/