Oczekiwana przez społeczność Polskiej Akademii Nauk decyzja zapadła w środę, podczas Stałego Komitetu Rady Ministrów. Jak podkreślił resort nauki w przesłanym PAP komunikacie, jest to efekt wielotygodniowych uzgodnień resortów nauki i finansów.

Wcześniej bowiem ministerstwo finansów było przeciwne dodatkowym kosztom dla budżetu państwa, co wyrażało w swoich opiniach dotyczących projektu noweli. Jak czytamy, „decydujące znaczenie miała bezpośrednia rozmowa i argumentacja przedstawiona przez ministra Marcina Kulaska ministrowi Andrzejowi Domańskiemu, która pozwoliła przyjąć rozwiązanie korzystne dla pracowników PAN”.

Obowiązkowa nagroda roczna, czyli tzw. trzynastka, ma wynieść 8,5 proc. rocznego wynagrodzenia. „Jednocześnie w instytutach PAN powstanie fundusz nagród w wysokości od 8,5 do 10 proc., przy czym środki pozostające w funduszu po wypłacie obowiązkowej nagrody rocznej będą mogły być przeznaczane na dodatkowe, fakultatywne nagrody przyznawane przez dyrektorów” – podało MNiSW.

Nowe rozwiązania mają obowiązywać już od 2027 roku.

Zwiększenie subwencji, związane z ich wprowadzeniem, zostanie sfinansowane w ramach budżetu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. „To kompromisowe rozwiązanie, ale cieszy nas fakt, że dziś zrealizowaliśmy etap, będący krokiem w kierunku poprawy warunków pracy i większej stabilności zatrudnienia w Polskiej Akademii Nauk” – czytamy.

Ponadto nowelizacja wprowadza zmiany, mające usprawnić funkcjonowanie i zarządzanie PAN. Wśród najważniejszych rozwiązań resort nauki wymienił: podniesienie rangi Rady Języka Polskiego poprzez wskazanie jej bezpośrednio w ustawie; uproszczenie struktury członkostwa w PAN i ujednolicenie statusu członków krajowych; wzmocnienie reprezentacji instytutów naukowych poprzez utworzenie Zgromadzenia Dyrektorów Instytutów Naukowych oraz zapewnienie jego przedstawicielom udziału w pracach Prezydium PAN; zwiększenie otwartości i reprezentatywności komitetów naukowych PAN oraz doprecyzowanie zasad ich funkcjonowania; wzmocnienie roli Akademii Młodych Uczonych i zwiększenie jej samodzielności organizacyjnej.

Są to również: utworzenie Międzynarodowych Komitetów Doradczych Instytutów oraz rozszerzenie składu rad naukowych instytutów; powołanie Rady Samorządu Doktorantów Instytutów Akademii; umożliwienie dyrektorom instytutów udziału w posiedzeniach Zgromadzenia Ogólnego PAN; włączenie dyrektorów instytutów do struktur oddziałów PAN; uporządkowanie zasad zatrudniania i oceniania pracowników naukowych; rozwój systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej poprzez wprowadzenie mediacji, uproszczenie postępowań w sprawach mniejszej wagi oraz rozszerzenie katalogu kar podlegających rejestracji w systemie POL-on.

Nowelizacja umożliwia również stosowanie żeńskich form nazw stanowisk w strukturach PAN.

Nad projektem noweli ustawy o PAN przez kilka miesięcy pracował zespół złożony z przedstawicieli ministerstwa nauki oraz środowiska akademii: korporacji, instytutów naukowych i związków zawodowych.

W ocenie zaangażowanej w ten negocjacyjny proces wiceministry nauki i szkolnictwa wyższego Karoliny Zioło-Pużuk „wprowadzenie tzw. trzynastki to przełomowy moment, który ostatecznie kładzie kres nierównościom płacowym między pracownikami PAN a uczelniami”.

Zastrzegła, że ustawa przynosi znacznie więcej korzystnych zmian propracowniczych. „Wśród nich znalazły się: ujednolicenie zasad oceny okresowej, zagwarantowanie reprezentacji pracowników w radach instytutów oraz docelowo obowiązek konsultowania i opiniowania przez związki zawodowe kandydatów na stanowiska dyrektorów instytutów, wpisany do rozporządzenia. Dodatkowo w strukturach pojawi się osoba mediatora, a także rzecznik pracowników i doktorantów PAN, a jako krok ku nowoczesności – wprowadzono fakultatywne stosowanie feminatywów w nazwach stanowisk” – wymieniała wiceministra, cytowana przez resort.

Z decyzji cieszy się również prezes PAN prof. Marek Konarzewski, który w rozmowie z PAP podkreślił, że dzięki temu będzie można w pełni podejść do reformy akademii.

– Bardzo się cieszymy, że znalazły się fundusze na wzmocnienie instytutów, również na zwiększenie świadczeń członkowskich, chociaż to są znacznie mniejsze sumy. I co najważniejsze, podjęcie tej decyzji przez Stały Komitet Rady Ministrów oznacza, że ustawa powinna szybko trafić do parlamentu, a tam mamy nadzieję na bardzo szybką ścieżkę (legislacyjną – PAP). Jest nadzieja, że do końca roku ustawa zostanie uchwalona – powiedział PAP prezes Konarzewski.

Wcześniej do sprawy odniosło się prezydium Międzyzakładowej Komisji OZZ Inicjatywa Pracownicza PAN, podkreślając w swoim stanowisku, że „trzynastka to nie przywilej, tylko wynagrodzenie” i wskazując na nierówne traktowanie pracowników uczelni publicznych i pracowników PAN.

Ponadto we wrześniu do sprawy ustawy o PAN odniosła się również NIK. Po przeprowadzeniu kontroli finansów i majątku Polskiej Akademii Nauk Izba oceniła, że opóźnienia w działaniach kolejnych ministrów nauki w przygotowaniu nowej ustawy o PAN stwarzają realne ryzyko utraty ponad 4,9 mld euro z unijnego programu „Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027” (FENG).

Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ zan/