Glejaki to nowotwory mózgu rozwijające się z komórek glejowych lub prekursorowych. Wyróżnia się cztery główne kategorie glejaków, takie jak gwiaździaki, skąpodrzewiaki, glejaki wielopostaciowe, w tym glejaki rozlane występujące u osób dorosłych. Glejaki rozlane są najczęstszymi pierwotnymi złośliwymi guzami mózgu u dorosłych, wyjątkowo też trudnymi do leczenia z braku skutecznej terapii.

Nowy lek o nazwie worasidenib stosowany jest w leczeniu glejaka rozlanego II stopnia, z mutacją genów IDH1/2 (dehydrogenazy izocytrynianowej). Terapia ta jest ukierunkowana molekularnie i opóźnia postęp tej groźnej choroby. Jej działanie polega na blokowaniu enzymów IDH1/2, co hamuje powstawanie szkodliwej substancji 2-HG (2-hydroksyglutaran) pobudzającej wzrost guza. To pierwszy od ponad 20 lat lek nowej generacji (tzw. inhibitor IDH) stosowany w leczeniu glejaka.

Z dotychczasowych badań klinicznych o nazwie INDIGO wynikało, że u leczonych tym lekiem chorych z glejakiem II stopnia mediana czasu wolnego od progresji wyniosła 27,7 miesiąca, w porównaniu do 11,1 miesiąca u tych chorych, którzy otrzymywali placebo. Wynika z tego, że pacjenci, którzy otrzymywali lek zażywany w postaci tabletki, żyli bez progresji choroby o 16,6 miesięcy dłużej. Przy czym mediana oznacza, że połowa pacjentów miała dłuższy, a druga połowa – krótszy czas bez progresji.

Z najnowszych danych przedstawionych podczas kongresu Europejskiego Stowarzyszenia Neuroonkologii EANO 2026 wynika, że mediana przeżycia pacjentów z glejakiem II stopnia wolnym od progresji choroby może być jeszcze dłuższa. – Przeżycia te mogą sięgać nawet 44,1 miesięcy – powiedział prof. Patrick Roth z Uniwersytetu Medycznego w Zurychu, członek Europejskiego Stowarzyszenia Neuroonkologii (EANO) oraz Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO).

Według specjalisty w populacji leczonej worasidenibem około 77,4 proc. pacjentów pozostawało bez progresji choroby po roku, 61,5 proc. po dwóch latach, 52,4 proc. po trzech i 48,2 proc. po czterech latach. Dla pięcioletnich przeżyć nie ma jeszcze wystarczająco wiarygodnej wartości opublikowanej w tej analizie – wciąż trwają obserwacje i analizy stanu chorych.

Trzeba pamiętać, że najnowsza analiza została przeprowadzona po tzw. odślepieniu badania i tym razem obejmowała również tych pacjentów, którzy byli przestawiani z placebo na substancję czynną, bo takie są zasady badań klinicznych. Nie można jej zatem traktować jako prostego powtórzenia pierwotnego porównania z placebo. Nadal nie ma też ostatecznej odpowiedzi, czy zastosowanie leku przekłada się na dłuższe tzw. przeżycie całkowite.

Jak zaznaczył prof. Roth, potwierdza się natomiast, że lek zażywany w tabletkach jest dobrze tolerowany, pozwala dłużej zachować większą jakość życia pacjentów oraz zmniejszyć liczbę napadów padaczkowych, co w przypadku glejaka ma ogromne znacznie dla chorych, jak i ich rodzin. Terapia ukierunkowana molekularnie na mutację IDH odracza też konieczność zastosowania radioterapii i chemioterapii z powodu nawrotu choroby.

Badanie INDIGO nie obejmowało pacjentów z całkowicie usuniętym guzem. Uzyskanych wyników nie można zatem odnosić do pacjentów po całkowitej resekcji bez mierzalnej pozostałości guza.

Zgodnie z rejestracją Komisji Europejskiej lek przeznaczony jest dla pacjentów po interwencji chirurgicznej, którzy nie wymagają natychmiastowej radioterapii ani chemioterapii. Stosowany jest w monoterapii w leczeniu gwiaździaka lub skąpodrzewiaka stopnia drugiego (z mutacją IDH1 R132 lub IDH2 R172), zarówno u dorosłych, jak i młodzieży w wieku 12 lat i starszej. Warunkiem użycia leku jest też masa ciała wynosząca co najmniej 40 kg.

Gwiaździak i skąpodrzewiak to dwa główne rodzaje glejaków, które różnią się między sobą i mają inne profile molekularne. W badaniu INDIGO nie porównywano jednak, jak lek działa wewnątrz badanej populacji pacjentów. Nie ma zatem danych o tym, czy na leczenie to lepiej reagują chorzy z gwiaździakiem lub skąpodrzewiakiem. Uzyskane dane wskazują jedynie na aktywność leku w obu grupach, ale nie pozwalają jeszcze ustalić, że jedna z nich jest bardziej wrażliwa.

Ważne ustalenie jest natomiast takie, że wraz ze zmniejszeniem się guza mózgu poprawia się także stan kliniczny pacjentów, choćby w postaci mniejszej liczby napadów padaczkowych. W jednej z prezentacji w grupie 56 osób leczonych inhibitorem IDH, u 12 napady padaczkowe utrzymywały się przed rozpoczęciem leczenia. Spośród tych 12 pacjentów 6 uzyskało całkowite ustąpienie napadów już w pierwszym 28-dniowym cyklu terapii, a u kolejnych 5 poprawiało się ono stopniowo.

Podczas kongresu poinformowano, że prowadzone są zaawansowane badania również nad innymi lekami ukierunkowanymi molekularnie na mutacje IDH. Prowadzone są też obserwacje, czy tego typu leki będzie można stosować w glejakach bardziej zaawansowanych w III stopniu rozwoju.

Zbigniew Wojtasiński (PAP)

zbw/ bar/