Plezjozaury to wodne gady, które osiągały od około dwóch do 13 metrów długości, przetrwały ponad 140 mln lat i przeszły przez kilka etapów wymierania gatunków. Wcześniejsze badania ich anatomii i sposobu poruszania się sugerowały, że pochylały one głowę, aby zbierać z dna morskiego zwierzęta, m.in. mięczaki. Uważa się, że nie mogły rozgryzać muszli ani innych twardych elementów szkieletowych za pomocą zębów. Gromadziły się więc i zagęszczały w żołądku, a następnie zwierzęta zwracały je w postaci zbitych brył, podobnie jak robią to dziś m.in. sowy.

Paleontolog dr Dirk Knaust, specjalista w badaniu śladów pozostawionych przez bezkręgowce, zidentyfikował skamieniałe pozostałości zwróconego pokarmu (regurgitalit) plezjozaurów w osadach, które powstały w płytkich wodach delt rzecznych, około 50 km od wybrzeża dzisiejszej Norwegii. Wyniki tych analiz opublikował w czasopiśmie „Geological Magazine” (DOI: 10.1017/S0016756826100806).

Jak wynika z analiz, muszle znalezione w skamieniałych wymiocinach należały do organizmów wymagających stabilnego zasolenia charakterystycznego dla otwartego morza. Tymczasem osady, w których zachowały się resztki, powstały w delcie rzeki, gdzie dopływ słodkiej wody powodował ciągłe zmiany zasolenia. Takie warunki uniemożliwiałyby tym zwierzętom przeżycie w tym miejscu.

Jak więc ich szczątki znalazły się w delcie? Szczegółowa analiza ponad 20 skamieniałych skupisk regurgitalitu doprowadziła dr. Knausta do wniosku, że plezjozaury musiały polować na dnie morskim w głębszej wodzie, a następnie podpływać w kierunku brzegu, aby zwrócić twarde, niestrawne części posiłku.

„W ciągu ostatniej dekady przeprowadzono wiele badań nad regurgitalitami, ale większość z nich dotyczyła kręgowców zjadających inne kręgowce. Po raz pierwszy udało się zidentyfikować regurgitality plezjozaura oraz znajdujące się w nich organizmy morskie. Plezjozaury mogły podpływać bliżej brzegu, aby odpocząć lub spać po polowaniu i prawdopodobnie właśnie wtedy zwracały pokarm – powiedział Knaust cytowany w prasowym komunikacie. - Współczesne foki i krokodyle zachowują się podobnie, wychodząc na ląd. Plezjozaury ze względu na swoją masę i budowę ciała prawdopodobnie pozostawały zanurzone w wodzie”.

W analizowanych skupiskach regurgitalitu badacz znalazł m.in. muszle małży, fragmenty liliowców oraz twarde części belemnitów, wymarłych głowonogów przypominających budową kałamarnice. Taki zestaw wskazywał na zwierzę wyspecjalizowane w wyjadaniu z dna morskiego ofiar wyposażonych w twarde muszle lub szkielety zewnętrzne. Zwierzę musiało być również wystarczająco duże, aby produkować bryłki zwróconego pokarmu osiągające 10 cm lub więcej.

Knaust najpierw rozważał bezkręgowce, m.in. kałamarnice, ośmiornice i mątwy, jednak rozmiar i skład znalezisk nie pasowały do tej grupy. Wśród większych zwierząt brał pod uwagę m.in. rekiny i krokodyle, które były w tym regionie liczne. Analizy doprowadziły jednak do plezjozaura z grupy kryptoklidów. Zwierzęta te osiągały długość 4–8 metrów i żyły od środkowej jury do wczesnej kredy, czyli mniej więcej 174–100,5 mln lat temu.

„Plezjozaur najlepiej pasuje pod względem rozmiaru i sposobu odżywiania do zwierzęcia, które pozostawiło te wymiociny – powiedział Knaust. - Plezjozaur to niezwykle fascynujące zwierzę. Te odkrycia dostarczają kolejnych dowodów, które pomagają nam zrozumieć jego zachowania. Jeszcze wiele możemy się dowiedzieć, analizując to, co wymarłe zwierzęta pozostawiały w swoich posiłkach”. (PAP)

ekr/ agt/