W środę resort nauki poinformował o uruchomieniu zapowiadanego, nowego programu wsparcia dla instytutów naukowych PAN oraz instytutów międzynarodowych działających w Polsce - „Rozwój Instytutów Naukowych”. Jego celem jest podniesienie jakości badań, rozwój kadry i unowocześnienie zarządzania. O wsparcie będą się mogły ubiegać najlepsze jednostki. Przewidziano finansowanie dwóch rodzajów projektów – nieprzekraczających rocznie 500 tys. zł oraz 3,5 mln zł – na cztery lata.

W ocenie zastępcy przewodniczącego Zgromadzenia Dyrektorów Instytutów Naukowych Polskiej Akademii Nauk dr. hab. Grzegorza Marca, program to „duży i ważny krok na drodze do właściwego, równego traktowania instytutów naukowych akademii”, stanowiących „istotny element polskiego systemu nauki i szkolnictwa wyższego”. Podziękował też władzom resortu nauki za dotrzymanie obietnicy powołania takiego konkursu, którego pomysłodawcą było właśnie Zgromadzenie Dyrektorów (wówczas na czele z dr. hab. Karolem Palką), przy wsparciu prezesa PAN prof. Marka Konarzewskiego.

- Jako instytuty naukowe zawsze czuliśmy się pełnoprawnymi uczestnikami życia akademickiego, ale nie zawsze byliśmy tak postrzegani w systemie i o pewne rzeczy musieliśmy walczyć. Dlatego jesteśmy zadowoleni, że ten program powstał. Oczywiście, chciałoby się, żeby środki były dużo większe, ale spodziewaliśmy się takich kwot, są one zgodne z zapowiedziami resortu. Natomiast z pewnością w przyszłości będziemy zwracać się do ministerstwa, żeby te środki były stopniowo zwiększane – powiedział PAP dr hab. Grzegorz Marzec, który kieruje Instytutem Badań Literackich PAN.

Jednocześnie jednak Marzec podkreślił, że niezależnie od wyników tego konkursu, subwencja instytutów PAN „od dawna odstaje od realnych potrzeb”. – Dlatego z pewnością będziemy wracać do naszych postulatów finansowych, w tym do postulatu zwiększenia tej subwencji o 250 milionów złotych – zapowiedział. Według wyliczeń Zgromadzenia Dyrektorów tyle bowiem wynosi różnica pomiędzy finansowaniem instytutów PAN a uczelni, wynikająca m.in. z systemowych podwyżek dla tych drugich.

W ocenie dyrektora IBL PAN nowy program jest „początkiem pewnego procesu”. - Zobaczymy, jakie będą wyniki konkursu, jakie będą efekty później realizowanych projektów, jak one wpłyną na działalność poszczególnych instytutów w tej perspektywie czteroletniej. Wierzę też, że pewne rozwiązania da się jeszcze w trakcie tego pierwszego konkursu wypracować, aby lepiej rozpoznawały specyfikę instytutów naukowych – powiedział.

Dopytywany o te ewentualne minusy założeń programu, Grzegorz Marzec wskazał na pewnego rodzaju trudność w porównywaniu instytutów naukowych. Nawiązując do podobnego programu dla uczelni (IDUB - Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza), powiedział, że mimo pewnych różnic - jak np. charakter czy wielkość uczelni – są one raczej do siebie podobne.

– W przypadku instytutów Polskiej Akademii Nauk widzę pewną trudność w ich porównywaniu. One bardzo się różnią od siebie po wieloma względami – od liczby pracowników, poprzez zadania statutowe aż do uprawianej dyscypliny nauki. Nie mówiąc o budżecie – dla jednego instytutu kwota 4 mln z programu może być połową subwencji, a dla innego stanowić przykładowo tylko 5 procent subwencji, więc nawet ten zysk może być nieporównywalnie wysoki lub niski – mówił.

Pytany, na co instytuty mogą wydać pieniądze z konkursu, Marzec odpowiedział, że to zależy od potrzeb i pomysłu konkretnej jednostki. – Każdy instytut może inaczej zdefiniować swoje cele i przeznaczyć środki na przykład na laboratoria czy sprzęt do nich albo na sam rozwój pracowników naukowych – wskazał.

Ponadto, w ocenie Grzegorza Marca „byłoby dobrze”, gdyby nowy program został w przyszłości wpisany do ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – na wzór programu dla uczelni IDUB.

Nowy program „Rozwój Instytutów Naukowych” jest skierowany do instytutów Polskiej Akademii Nauk oraz międzynarodowych instytutów naukowych utworzonych na podstawie odrębnych ustaw, które prowadzą działalność na terytorium Polski. O wsparcie będą się mogły ubiegać najlepsze jednostki, czyli te, które posiadają kategorię naukową A lub A+ w co najmniej połowie dyscyplin, w których prowadzą działalność i jednocześnie nie posiadają kategorii B ani C w żadnej z nich.

Finansowane będą projekty obejmujące m.in. podniesienie jakości badań naukowych, rozwój nowych obszarów badawczych; zwiększenie liczby publikacji w wiodących, międzynarodowych bazach o największym zasięgu, monografii, patentów na wynalazki.

Przewidziano finansowanie dwóch rodzajów projektów – takich, w których kosztorys działań nie przekracza rocznie 500 tys. zł oraz te na kwotę przekraczającą rocznie 3,5 mln zł. Okres realizacji projektów wyniesie 48 miesięcy, czyli 4 lata. Nabór rozpocznie się 24 lipca. Szczegóły są dostępne na stronie MNiSW.

Program doskonałościowy dla instytutów naukowych PAN – na wzór programu dla uczelni IDUB – resort nauki zapowiadał już w zeszłym roku. Wtedy podawano, że budżet ma wynieść ok. 60 mln zł rocznie. (PAP)

Nauka w Polsce

akp/ agt/