Gala rozdania European Inventor Awards 2026 (EIA), przyznawanych przez Europejski Urząd Patentowy (EPO), odbyła się w czwartek w Berlinie. EIA od 2006 r. otrzymują naukowcy i inżynierowie, których wynalazki „pomagają rozwijać technologię i znacząco polepszają jakość życia”.

Zwycięzcą w kategorii „Badania naukowe” został Sir Adrian Hill. Prof. Hill jest irlandzko-brytyjskim wakcynologiem i genetykiem, dyrektorem Instytutu Jennera na Uniwersytecie Oksfordzkim – ośrodka zajmującego się szczepionkami. Jury EIA nagrodziło prof. Hilla za opracowanie bardzo skutecznej szczepionki przeciwko malarii. Szczepionka R21 została zalecona przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) do powszechnego stosowania. Według tej organizacji w 2024 r. odnotowano na całym świecie ok. 282 mln przypadków malarii i 610 tys. zgonów na tę chorobę, przy czym ok. trzech czwartych wszystkich zgonów w regionie afrykańskim stanowiły dzieci poniżej 5. r.ż. - Jestem optymistą w kwestii całkowitego zlikwidowania malarii. Mamy teraz do tego potężne narzędzie: szczepionki - podkreślił w rozmowie z PAP laureat EIA. Odbierając statuetkę zaznaczył, że R21 jest też niedroga - jest produkowana na masową skalę w Indiach i jedna jej dawka kosztuje 2-3 dolary.

Dr Franck Zal zdobył nagrodę w kategorii „Małe i średnie przedsiębiorstwa”. Francuski badacz opracował uniwersalny nośnik tlenu pozyskany z hemoglobiny robaków morskich. To środek przeznaczony do ochrony narządów i tkanek podczas przygotowania do przeszczepu. Według Europejskiej Dyrekcji ds. Jakości Leków i Opieki Zdrowotnej (European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare, EDQM) pod koniec 2024 r. w państwach członkowskich Rady Europy na przeszczep narządów czekało ponad 90 tys. osób. Jednym z najważniejszych wyzwań jest utrzymanie narządów poza organizmem. Ich niedotlenienie, na przykład w trakcie transportu i przechowywania, może spowodować nieodwracalne uszkodzenia. - Jestem biologiem morskim i pomysł na to rozwiązanie narodził się oczywiście na plaży, kiedy obserwowałem robaki żyjące na granicy między strefami przypływów i odpływów, z tlenem i bez - opowiadał PAP dr Zal, który zdradził również, że ma polskie korzenie: jego dziadek pochodził z Krakowa.

Wśród finalistów w tej kategorii był Polak - Przemek Ben Pączek, dzięki projektowi MagRail. Może on sprawić – jak powiedział PAP wynalazca – że za ok. dekadę po istniejących już, nieco zmodernizowanych torach kolejowych będą jeździć lewitujące pociągi z napędem magnetycznym, poruszające się z prędkością do 550 km/h, bez lokomotywy i maszynisty. Wynalazca uważa, że takie pojazdy już w niedalekiej przyszłości mogą przewozić nie tylko towary, ale też pasażerów. – Myślę, że to się wydarzy po 2035 r., ale na pewno nie w Polsce i raczej nie w Europie. Sądzę, że Bliski Wschód czy Indie są bardzo prawdopodobne – ocenił.

Dr Angeliki Triantafyllou (Grecja) wygrała w kategorii „Przemysł” - za proces enzymatyczny służący poprawie smaku napojów roślinnych. Naukowcy oszacowali w ub. roku, że nawet 65 proc. światowej populacji ma ograniczoną zdolność trawienia laktozy. Wciąż wzrasta popyt na produkty bezmleczne, które są zdrowe, smaczne i mają odpowiednią konsystencję. Napoje z owsa jednak często nie spełniały tych oczekiwań, na przykład jako mleko roślinne do kawy. Grecko-szwedzka naukowczyni opatentowała proces enzymatyczny, który pozwala uzyskać stabilne napoje owsiane nadające się do produkcji na dużą skalę.

– Chciałbym serdecznie podziękować organizatorom za uwagę, jaką poświęcają kwestii żywności i jej produkcji. Jest to dziedzina, której ludzie zazwyczaj nie doceniają, ale być może teraz zaczynają zdawać sobie sprawę, że wykorzystuje się w niej wiele osiągnięć nauki i nowych technologii – powiedziała dr Triantafyllou, odbierając nagrodę.

Nagroda w kategorii „Kraje spoza obszaru Europejskiego Urzędu Patentowego” przypadła badaczom z Chin. Dr. Yu Haijun i Xie Yinghao opracowali metodę recyklingu wycofanych z eksploatacji akumulatorów litowo-jonowych i odzyskiwania z nich cennych związków chemicznych (tlenku litu, niklu, kobaltu i manganu). Materiały te można wykorzystać w nowych akumulatorach, wynalazek chroni więc środowisko naturalne i może zmniejszyć wydobycie surowców. Europejski Urząd Patentowy i Międzynarodowa Agencja Energetyczna oceniają, że w 2030 r. wycofanych z eksploatacji może być ok. 1,2 mln akumulatorów do pojazdów elektrycznych, a w 2040 r. – ok. 14 mln. Chińscy wynalazcy dostali również Nagrodę Publiczności, o której zdecydowali internauci.

Europejski Urząd Patentowy przyzmnał prof. Rainerowi Marquardtowi nagrodę za całokształt osiągnięć (Lifetime Achivement). Niemiecki naukowiec dostał ją za opracowanie „modułowego przetwornika wielopoziomowego, co stanowi przełom w dziedzinie elektroniki mocy”. Wynalazki prof. Marquardta są dziś standardowo stosowane do sterowania sieciami elektroenergetycznymi dużych mocy, do przesyłania energii na duże odległości i w morskich farmach wiatrowych.

W jury, w którego skład wchodzą byli finaliści i laureaci European Inventor Award, jest Marta Karczewicz, polska matematyczka nominowana do EIA w kategorii „Osiągnięcie życia” w 2019 r.

W 2024 r. zdobywczynią EIA w kategorii „Małe i średnie przedsiębiorstwa” i Nagrody Publiczności została twórczyni technologii produkcji perowskitowych ogniw słonecznych Olga Malinkiewicz.

Europejski Urząd Patentowy jest jedną z największych instytucji publicznych w Europie. Umożliwia wynalazcom ochronę patentową w 46 krajach.

Z Berlina Anna Bugajska (PAP)

abu/ bar/