Sasha Novozhilova z McGill University w Montrealu wraz ze współpracownikami przeanalizowała dane z dwóch dużych, długoterminowych badań, w których regularnie wykonywano testy poznawcze i obrazowanie mózgu u osób starszych w USA i Kanadzie. U niektórych uczestników rozwinęła się choroba Alzheimera.

Ocenę zdolności poznawczych uczestników przeprowadzono, prosząc ich o nauczenie się listy 15 przeczytanych słów, a następnie o natychmiastowe przywołanie tych słów, po odwróceniu uwagi innymi słowami i ponownie później. Ten rodzaj testu pamięci werbalnej jest powszechnie stosowany w warunkach klinicznych w ramach badań nad chorobą Alzheimera.

Jak się okazało, wiele uczestniczek nadal miało dobry wynik testu nawet po nagromadzeniu się w ich mózgach związanych z chorobą Alzheimera nieprawidłowo sfałdowanych białek amyloidowych. Przeciętnie uzyskiwały one mieszczące sie w normie wyniki testu o 2,7 roku dłużej niż mężczyźni z tą samą patologią.

Jak wyjaśniła Novozhilova, przyczyną różnicy może być to że w całym okresie życia kobiety mają średnio lepszą wyjściową pamięć werbalną niż mężczyźni, co może maskować objawy wczesnego stadium choroby Alzheimera. Kobiety dysponują większą „rezerwą poznawczą”, z której mogą skorzystać, gdy ich mózgi zaczynają być dotknięte chorobą. Dlatego powszechnie stosowane testy pamięci mogą nie wykryć choroby u kobiet, opóźniając postawienie diagnozy i rozpoczęcie leczenia.

Kobiety wydają się mieć lepsze połączenia w mózgu, dlatego jeśli jeden obszar zacznie się pogarszać, wokół niego znajduje się wiele połączeń, które mogą pomóc w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych. Jednak gdy ta rezerwa w końcu się wyczerpie, funkcje poznawcze mogą szybko się pogorszyć – a wtedy może być za późno na leczenie.

Nowe leki, takie jak lekanemab i donanemab, nieznacznie spowalniają postęp choroby Alzheimera, ale - aby zadziałały - muszą być przyjmowane na stosunkowo wczesnym etapie. Być może kobiety nie reagują tak dobrze na leki w badaniach klinicznych, ponieważ otrzymują je w późniejszym stadium.

Zdaniem autorów analiz (DOI: 10.1101/2025.11.07.25339777v2), aby wcześniej wykryć chorobę Alzheimera u kobiet konieczne może być odmienne interpretowanie ich wyników w testach pamięci werbalnej i stosowanie różnych progów uwzględniania patologii leżących u podłoża choroby. Inną opcją może być oferowanie wszystkim kobietom po osiągnięciu pewnego wieku badań przesiewowych krwi, które mogą wykryć wczesną postać choroby Alzheimera zanim pojawią się problemy z pamięcią.

Jeśli choroba zostanie wykryta, istnieją również niefarmakologiczne sposoby spowolnienia jej postępu, takie jak ćwiczenia mózgu, ćwiczenia czy dieta MIND oparta na produktach bogatych w antyoksydanty, które chronią układ nerwowy.

Choć nie jest jasne, dlaczego kobiety mają średnio lepszą pamięć werbalną, a mężczyźni - lepiej zapamiętują informacje przestrzenne, może to mieć przyczyny ewolucyjne. W przeszłości kobiety mogły doskonalić swoje umiejętności werbalne, aby skutecznie komunikować się ze społecznością i przekazywać wiedzę dzieciom, podczas gdy mężczyźni polowali - sugerują naukowcy. Również obecnie większy odsetek kobiet jest zatrudnionych przy pisaniu, redagowaniu, pielęgniarstwie, nauczaniu i w administracji biurowej, co może dodatkowo wzmacniać pamięć werbalną.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/