Paranal solar ESPRESSO Telescope, czyli PoET, to najnowszy teleskop słoneczny zainstalowany w Obserwatorium Paranal w Chile, należącym do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO).

Co może łączyć teleskop do obserwacji Słońca z badaniami planet okrążających odległe gwiazdy? Jednym z największych wyzwań w wykrywaniu innych ziem okrążających inne słońca, jest „szum” astrofizyczny pochodzący od samych gwiazd - wyjaśnia Nuno Santos, kierownik naukowy PoET, pracujący w Instytucie Astrofizycznym i Nauk Kosmicznych na Wydziale Nauk Ścisłych Uniwersytetu Porto w Portugalii. Obserwacje PoET mogą być kluczem do odkrycia i scharakteryzowania takich egzoplanet, które są obecnie ukryte w tym szumie.

Planety pozasłoneczne, zwane też egzoplanetami, odkrywa się głównie poprzez analizę światła gwiazd, które okrążają, natomiast stosunkowo niewielka liczba planet została sfotografowana bezpośrednio. Poszukiwane są bardzo niewielkie zmiany w blasku gwiazdy lub jej widmie (świetle rozłożonym na składowe kolory). Problem w tym, że różnorodna aktywność gwiazdowa może zagłuszać te sygnały, albo nawet imitować sygnały planetarne. Na przykład powierzchni Słońca występują plamy i podobnie dzieje się w przypadku innych gwiazd. Wszystko to powoduje, że dla obecnie dostępnych instrumentów mamy pewnego rodzaju „szum” astrofizyczny, utrudniający stwierdzenie czy faktycznie mamy do czynienia z planetą, czy może jednak jakimś zjawiskiem związanym z samą gwiazdą.

Pomoc w rozwikłaniu tych problemów przyświeca twórcom teleskopu słonecznego PoET. Teleskop posiada zwierciadło główne o średnicy 60 cm. Jest ono zdolne zbierać światło słoneczne od wybranego obszaru na Słońcu, na przykład od pojedynczej plamy. Dodatkowo działa mniejszy teleskop patrzący na całą tarczę słoneczną. Dzięki temu będzie można ustalić dokładniej niż do tej pory, jaki wpływ na widmo gwiazdy (w tym przypadku Słońca) mają zmiany w poszczególnych mniejszych obszarach. Może to następnie stanowić podstawę do przeniesienia uzyskanych w ten sposób wniosków na własności dalekich gwiazd.

Aby zapewnić jak najlepszą kompatybilność w porównywanie gwiazd typu słonecznego do Słońca, postanowiono że teleskop będzie korzystał z instrumentu ESPRESSO, który jest bardzo precyzyjnym spektrografem używanym do badań planet pozasłonecznych. Od teraz ESPRESSO będzie w nocy współdziałać z Bardzo Dużym Teleskopem (VLT), a w dzień - z teleskopem słonecznym PoET.

Pierwsze światło teleskopu PoET zostało uzyskane na początku kwietnia. Oznacza to, że testowe obserwacje pokazały, że system działa zgodnie z założeniami. W kolejnych tygodniach będzie jeszcze dalej testowany i optymalizowany, a potem rozpoczną się właściwe obserwacje naukowe.

PoET został zaprojektowany w Portugalii, a niektóre komponenty zbudowano we Włoszech (np. główny teleskop). Kopułę teleskopu zbudowała firma z Chile. Projekt uzyskał finansowanie od Europejskiej Rady Badań Naukowych.

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) to organizacja zrzeszająca kilkanaście krajów europejskich, w tym Polskę. Posiada wielkie teleskopy na pustyni Atakama w Chile. Jednym z tych miejsc jest góra Paranal, gdzie zbudowano teleskop słoneczny PoET. (PAP)

cza/ zan/