Louis Joel Mordell (1888-1972) był brytyjskim matematykiem; urodził się w USA w żydowskiej rodzinie pochodzącej z Litwy. W roku 1922 przedstawił swoją sławną hipotezę.

Jedną z najstarszych i najważniejszych dziedzin matematyki jest rozwiązywanie równań wyłącznie przy użyciu liczb całkowitych. Problemy te nazywane są równaniami diofantycznymi. Jednym z przykładów jest twierdzenie Pitagorasa (w trójkącie prostokątnym suma kwadratów długości przyprostokątnych równa się kwadratowi długości przeciwprostokątnej), które ma nieskończenie wiele rozwiązań.

Hipoteza Mordella głosi, że szeroka klasa równań może mieć tylko skończenie wiele rozwiązań wymiernych.

Dopiero w roku 1983 światową społeczność matematyków zaskoczył arytmetyczny dowód tej hipotezy, przedstawiony przez Gerda Faltingsa, który w ten sposób przyczynił się do powstania jednej z najważniejszych dziedzin współczesnej matematyki – geometrii arytmetycznej. W roku 1986 otrzymał za tę samą pracę prestiżowy medal Fieldsa na Międzynarodowym Kongresie Matematyków w Berkeley.

Norweska Akademia Nauki i Literatury postanowiła przyznać Gerdowi Faltingsowi Nagrodę Abela za rok 2026 „za wprowadzenie potężnych narzędzi w geometrii arytmetycznej i rozwiązanie długoletnich hipotez diofantycznych Mordella i Langa”.

Urodzony 28 lipca 1954 r. w Gelsenkirchen (zachodnie Niemcy) Gerd Faltings już jako uczeń szkoły średniej zdobył krajową nagrodę z matematyki. W roku 1978 zrobił doktorat na Uniwersytecie w Münster, po czym spędził rok jako pracownik naukowy na Harvardzie.

„Moim pierwszym celem było uzyskanie stałej posady, abym mógł się utrzymać z matematyki” – powiedział Faltings w 2024 roku. W roku 1982, w wieku zaledwie 28 lat, został profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie w Wuppertalu (Niemcy). W następnym roku udowodnił hipotezę Mordella i w ten sposób przekształcił ją w twierdzenie Faltingsa.

Pracując w Wuppertalu, poznał koleżankę matematyczkę Angelikę Tschimmel (zm. w 2011 r.). Para pobrała się w 1984 roku. W 1985 roku Faltings objął stanowisko profesora zwyczajnego na Uniwersytecie Princeton, gdzie urodziły się ich dwie córki. Był również kilkakrotnie profesorem wizytującym w Institute for Advanced Study w Princeton w stanie New Jersey.

W 1994 roku wraz z rodziną wrócił do Niemiec, gdzie objął stanowisko w Instytucie Matematycznym im. Maxa Plancka w Bonn. Pełnienie funkcji dyrektora dało Faltingsowi wyjątkową swobodę w prowadzeniu badań. Jako jeden z najwybitniejszych matematyków w Niemczech przyciągnął wiele talentów. Jako emerytowany (od 2023 roku) dyrektor Instytutu Maxa Plancka Faltings kontynuuje swoje badania. „Nadal zajmuję się matematyką, ale nie muszę uczestniczyć w spotkaniach administracyjnych” – mówił w wywiadzie.

Oprócz medalu Fieldsa i nagrody Abela Faltings otrzymał wiele innych wyróżnień, na przykład niemieckie odznaczenie „Pour la Merite” w dziedzinie nauki i sztuki oraz nagrodę Gottfireda Wilhelma Leibniza.

Nagroda Abela to prestiżowe norweskie wyróżnienie matematyczne od roku 2003 przyznawane corocznie przez Norweską Akademię Nauk i Literatury na cześć najwybitniejszego norweskiego matematyka Nielsa Henrika Abela (1802-1829). W zeszłym roku otrzymał ją Japończyk Masaki Kashiwara.

To jedna z najwyższych nagród pieniężnych świecie nauki. W tym roku wynosi 7,5 miliona koron norweskich, czyli około 825 tysięcy dolarów. Następca tronu Norwegii książę Haakon ma ją wręczyć w Oslo 26 maja br.

Nagroda Abela często bywa mylona z Medalem Fieldsa, który jest przyznawany tylko raz na 4 lata matematykom poniżej 40. roku życia, podczas gdy Nagroda Abela honoruje całokształt twórczości. Faltings otrzymał oba te wyróżnienia w odstępie 40 lat.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ bar/