Wyniki badania wspierają hipotezę, że w rozwoju poinfekcyjnego zespołu przewlekłego zmęczenia (ME/CFS) mogą uczestniczyć procesy autoimmunologiczne.

ME/CFS to ciężka i rzadka choroba przewlekła, której głównym objawem jest nasilone zmęczenie, nie ustępujące po odpoczynku. Często towarzyszą mu zaburzenia koncentracji, problemy ze snem, objawy ze strony układu krążenia oraz autonomicznego układu nerwowego. U części chorych zespół ten rozwija się w wyniku przebytej infekcji, w tym po COVID-19 czy zakażeniu wirusem EBV.

Naukowcy z grupy prof. Bhupesha Prusty’ego postanowili sprawdzić, czy rolę w rozwoju choroby mogą odgrywać przeciwciała, które powstają w czasie infekcji w celu rozpoznawania i neutralizowania drobnoustrojów, i które pozostają we krwi pacjentów z zespołem przewlekłego zmęczenia.

W tym celu przeanalizowali przeciwciała klasy IgG (immunoglobuliny G) - najczęściej występujący we krwi typ przeciwciał. Izolowali je z surowicy krwi 106 osób: 15 pacjentów z ME/CFS po COVID-19, 39 pacjentów z ME/CFS po innych infekcjach, 20 osób ze stwardnieniem rozsianym oraz 41 zdrowych ochotników.

Następnie sprawdzili, jak wyizolowane przeciwciała wpływają na komórki w warunkach laboratoryjnych. Użyli do tego m.in. komórek śródbłonka, które w organizmie wyściełają wnętrze naczyń krwionośnych i odgrywają ważną rolę w regulacji przepływu krwi oraz dostarczaniu tlenu i składników odżywczych do tkanek.

Okazało się, że IgG pochodzące od części pacjentów z zespołem przewlekłego zmęczenia powodowały wyraźne zmiany w mitochondriach tych komórek, czyli tych organellach, które odpowiadają za wytwarzanie energii oraz regulację wielu procesów metabolicznych. Pod wpływem przeciwciał mitochondria ulegały fragmentacji.

Zmiany te nie prowadziły jednak do bezpośredniego spadku produkcji ATP, czyli podstawowej cząsteczki magazynującej energię w komórce. Zamiast tego mitochondria zwiększały swoją aktywność, intensyfikując proces oddychania mitochondrialnego. Zdaniem autorów może to oznaczać, że komórki przeszły w stan adaptacji do przewlekłego obciążenia.

Następnie naukowcy ocenili, czy badane przeciwciała mogą wywołać reakcje zapalne. Po zakończonej infekcji nie powinny już tego robić, ponieważ antygeny drobnoustrojów zostały usunięte lub wyciszone. W określonych sytuacjach zdarza się jednak, że przeciwciała zaczynają wiązać się z elementami własnego organizmu, wywołując procesy zapalne. Taki mechanizm określa się mianem autoimmunizacji.

Dodanie przeciwciał od pacjentów z ME/CFS do hodowli komórek układu odpornościowego - pobranych od zdrowych osób, w części przypadków spowodowało zwiększone wydzielanie cytokin, czyli białek regulujących reakcję zapalną.

Badacze przeanalizowali także skład tzw. kompleksów immunologicznych. Są to struktury powstające, gdy przeciwciała łączą się z antygenami wirusów czy bakterii. Zauważyli, że takie kompleksy u osób z ME/CFS mają odmienny skład niż u ludzi zdrowych.

W grupie pacjentów z ME/CFS po infekcjach innych niż COVID-19 zmiany dotyczyły przede wszystkim białek związanych z organizacją macierzy zewnątrzkomórkowej - sieci białek otaczających komórki, odpowiadającej m.in. za ich stabilność i komunikację. Zaburzenia w jej strukturze mogą wpływać na funkcjonowanie naczyń krwionośnych i tkanek.

Z kolei u pacjentów z zespołem przewlekłego zmęczenia po COVID-19 obserwowane zmiany części były związane z procesami krzepnięcia krwi oraz aktywnością płytek krwi.

Według autorów badania (https://doi.org/10.1016/j.bbih.2026.101187) takie wyniki sugerują, że przeciwciała mogą brać udział w rozwoju zaburzeń i stanów zapalnych obserwowanych u osób z zespołem przewlekłego zmęczenia po infekcji. Ich zdaniem może to stanowić dodatkowy argument przemawiający za udziałem mechanizmów autoimmunologicznych w tej chorobie.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ zan/