Specjaliści mówili o tym podczas spotkania prasowego, zorganizowanego z okazji Tygodnia Wiedzy o Półpaścu. W tym roku przypada on w dniach od 23 lutego do 1 marca 2026 r. Zaznaczono, że w Polsce zwiększa się zagrożenie tą chorobą, głównie u osób po pięćdziesiątce, szczególnie wśród seniorów.

Według Centrum e-Zdrowia (CeZ) co roku rozpoznaje się u nas 118-142 tys. przypadków półpaśca. W 2025 r. najwięcej osób chorowało pomiędzy majem a październikiem, ale zachorować można o dowolnej porze roku. – Nie ma sezonowości tej infekcji – zaznaczyła dr hab. Ewa Augustynowicz z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego-PZH w Warszawie, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Wakcynologii.

Chorobę wywołuje ukrywający się i drzemiący w naszym organizmie wirus varicella zoster - ten sam, który powoduje ospę wietrzną. Jednak nie zakażamy się nim z zewnątrz, tak jak w przypadku ospy wietrznej, czy innych zakażeń, takich jak grypa czy Covid-19. – Zachorować może każda osoba, która przebyła ospę wietrzną, ponieważ wirus pozostaje w organizmie, uśpiony w zwojach czuciowych układu nerwowego – tłumaczyła prof. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

Z danych przedstawionych podczas spotkania wynika, że niemal wszyscy, bo około 99,5 proc. osób po 40. roku życia, przebyło ospę wietrzną. Do aktywacji wirusa dochodzi zwykle wtedy, gdy nastąpi osłabienie układu odpornościowego. Najczęściej zdarza się to u osób starszych, u których z wiekiem pogarsza się działanie systemu immunologicznego. Częściej chorują też osoby ze współistniejącymi chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie i choroba sercowo-naczyniowa.

– Cukrzyca zwiększa ryzyka reaktywacji wirusa varicella zoster, ponieważ choroba ta zmniejsza odporność – tłumaczył prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Specjalista zaznaczył, że półpasiec może również pogarszać przebieg cukrzycy i utrudniać jej kontrolowanie.

Przed półpaścem chroni szczepionka, która w naszym kraju jest dostępna od 2023 r. Przed rokiem wprowadzono jej całkowitą refundację dla osób po 65. roku życia mających wybrane choroby współistniejące. Dla osób po 18. roku życia z niektórymi schorzeniami współistniejącym jest ona odpłatna w 50 proc.

Eksperci pokreślili, że jesienią 2025 r. polskie towarzystwa naukowe zaktualizowały wytyczne dotyczące szczepienia przeciw półpaścowi. Ze względu na duże ryzyko ciężkiego przebiegu tej choroby jest ono zalecane u każdej osoby, która ukończyła 50. rok życia, bez względu na obecność chorób współistniejących.

Eksperci rekomendują szczepienia te także osobom młodszym, po 18. roku życia, u których występują choroby przewlekłe zwiększające ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu półpaśca. Są to takie choroby, jak cukrzyca, astma, łuszczyca, choroby zapalne jelit, wątroby, nerek, choroby reumatyczne, choroby serca, depresja i inne przewlekłe choroby psychiczne, choroba zwyrodnieniowa stawów, zespół policystycznych jajników, autoimmunologiczne choroby tarczycy, choroby onkologiczne i hematoonkologiczne.

– Szczepienia te są też zalecane u osób powyżej 18. roku życia leczonych immunosupresyjnie, po przeszczepieniu szpiku lub narządu – zaznaczyła prof. Zajkowska. Skuteczność tych szczepień jest wysoka. Z dotychczasowych badań wynika, że odporność utrzymuje się ponad 10 lat, przy czym okres ten może być jeszcze dłuższy, ponieważ obserwacje wciąż trwają.

– W przypadku półpaśca nie ma lekarstwa przyczynowego, dostępne jest jedynie leczenie objawowe – ostrzegał prof. Czupryniak. Nawet przebycie półpaśca nie daje trwałej odporności, dlatego szczepienia są zalecane także osobom, które już chorowały z tego powodu. Dotyczy to szczególnie pacjentów z chorobą nowotworową, po przeszczepie szpiku lub narządu, otrzymujący leczenie immunosupresyjne albo z zaburzeniami odporności.

Objawem półpaśca jest wysypka, początkowo rumieniowo-plamista, później grudkowo-pęcherzykowa, przypominającą tę, która pojawia się przy ospie wietrznej. Zwykle występuje ona po jednej stronie (stąd nazwa półpasiec). Towarzyszy jej świąd i ból. Szczególnie niebezpieczne są niektóre lokalizacje półpaśca, np. postać oczna, która może doprowadzić do uszkodzenia rogówki, a nawet do utraty widzenia. Z kolei powikłaniem postaci usznej może być pogorszenie lub utrata słuchu.

U prawie 30 proc. pacjentów przez ponad trzy miesiące utrzymuje się ból w miejscu, gdzie występowały zmiany skórne. Najbardziej dokuczliwy jest trudny do leczenia ból neuropatyczny, częściej występujący u osób z cukrzycą, nowotworami i innymi chorobami osłabiającymi odporność. (PAP)

Zbigniew Wojtasiński

zbw/ zan/